Za okres niezdolności do pracy lub niemożności wykonywania pracy z przyczyn określonych w art. 6 ust. 2 przypadający po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego zasiłek chorobowybędzie przysługiwał nie dłużej niż przez 91 dni.Nie dotyczy to niezdolności do pracy, powstałej wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów oraz spowodowanej gruźlicą lub występującej w trakcie ciąży.

Obecnie okres zasiłkowy wynosi do 182 dni, a gdy niezdolność do pracy jest spowodowana gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży – nie dłużej niż przez 270 dni. Ten okres dotyczy zarówno ubezpieczonych chorujących w trakcie zatrudnienia, jak i po zakończeniu pracy. Gdy ubezpieczony ostatniego dnia pracy zachoruje albo zachoruje w terminie 14 dni po ustaniu zatrudnienia i będzie chorował przez okres co najmniej 30 dni, to okres zasiłkowy jest ustalany na zasadach ogólnych i wynosi 182 dni lub 270 dni.

Dłuższy okres zasiłkowy będzie dotyczył ubezpieczonych po ustaniu zatrudnienia, gdy niezdolność do pracy:

1) powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów,

2) będzie występowała w okresie ciąży oraz

3) została spowodowana gruźlicą.

W tych trzech przypadkach okres zasiłkowy – tak jak obecnie – będzie ustalany na dotychczasowych zasadach.

Zmiana będzie dotyczyła prawa do zasiłku macierzyńskiego dla osób, które z przyczyn od siebie niezależnych (śmierć pracodawcy) utraciły prawo do ubezpieczenia chorobowego i urodziły dziecko po ustaniu tego ubezpieczenia. Wypełnia ona obecną lukę prawną i zrównuje sytuację kobiet, które niejednokrotnie posiadają długi okres ubezpieczenia, a ze względu na ustanie ubezpieczenia z przyczyn losowych urodziły dziecko w okresie, gdy nie podlegały ubezpieczeniu chorobowemu i z tego powodu nie mają prawa do zasiłku macierzyńskiego

Sądy w licznych wyrokach wskazywały, że pod pojęciem „prawo do emerytury lub renty” należy rozumieć wyłącznie świadczenia ustalane przez ZUS. I w związku z tym ograniczenie w zakresie prawa do świadczeń po ustaniu zatrudnienia nie dotyczy emerytów i rencistów pobierających świadczenia z racji służby (policjantów, wojskowych, służby więziennej itd.)

Za okres pobytu w szpitalu miesięczny zasiłek chorobowy będzie wynosił 80% podstawy wymiaru zasiłku, zamiast 70% – tak jak obecnie. Obecnie za okres pobytu w szpitalu zasiłek chorobowy wynosi 70%, z wyjątkiem sytuacji, gdy przysługuje za niezdolność do pracy powstałą w okresie ciąży. Wtedy zasiłek wynosi 100 %. To nie ulega zmianie. Obecnie prawo do zasiłku w wysokości 80% za okres pobytu w szpitalu okresie od 15. do 33. dnia niezdolności do pracy mają pracownicy którzy ukończyli 50 lat.

ZUS w celu ustalenia prawa do zasiłku i jego wypłaty będzie mógł pozyskiwać dane i informacje w zakresie niezbędnym do ustalenia prawa do zasiłków, ich wysokości, podstawy wymiaru oraz do ich wypłat od ubezpieczonych oraz płatników składek, którzy są obowiązani bezpłatnie je udostępnić.

Problem z terminem wypłaty zasiłku powstaje, gdy osoba występuje o wypłatę określonego świadczenia, np. zasiłku chorobowego i to staje się podstawą do wszczęcia przez ZUS postępowania wyjaśniającegodotyczącego faktu podlegania przez tą osobę ubezpieczeniom społecznym. Jeżeli to postępowanie zakończy się wydaniem decyzji, że dana osoba nie podlega ubezpieczeniom społecznym oraz decyzji o braku prawa do zasiłku, a decyzje te zostaną zmienione przez sąd na skutek złożonych odwołań, to pojawia się problem dotyczący wypłaty odsetek. ZUS w takich sprawach często powoływał się na to, ze termin wypłaty świadczenia to 30 dni od otrzymania wyroku. Wyrok był uznawany za ostatnią okoliczność.

Jak stwierdził m.in. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 14 kwietnia 2015 r. (sygn. akt III AUa 188/14) przez wyjaśnienie „ostatniej niezbędnej okoliczności” trzeba rozumieć wyjaśnienie ostatniej okoliczności koniecznej do ustalenia samego istnienia prawa wnioskodawcy do świadczenia. Wydanie przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia w sytuacji, gdy było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem – w szczególności, gdy ubezpieczony wykazał wszystkie przesłanki świadczenia – oznacza, że opóźnienie w spełnieniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które organ rentowy ponosi odpowiedzialność, choćby nie można było mu zarzucić niestaranności w wykładni i zastosowaniu prawa. To organ rentowy na skutek błędnej oceny stanu faktycznego wdał się w spór i to organ rentowy powinien ponosić konsekwencje niekorzystnego dla siebie rozstrzygnięcia tego sporu. Przyjęcie argumentacji organu rentowego prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której, nie będąc narażonym na jakiekolwiek negatywne konsekwencje, organ rentowy mógłby – wydając decyzje o wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych lub ustalając inną dowolną podstawę wymiaru składek – doprowadzić do znacznych opóźnień (jak w niniejszej sprawie) w wypłacie należnych świadczeń.

Nie zawsze jednak sądy wydawały w tym zakresie korzystne wyroku dla ubezpieczonych. Czasami podzielały stanowisko ZUS, że ostatnią okolicznością jest wyrok sądu.

W przypadku osób prowadzących działalność (osób współpracujących, duchownych) zasiłek wypłaca się w terminie wskazanym powyżej, nie później niż w terminie 60 dni od dnia spłaty całości zadłużenia.

Jeżeli świadczenie zostało pobrane nienależnie:

• z winy ubezpieczonego lub wskutek: umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego;
• z winy ubezpieczonego lub wskutek nadużycia alkoholu (zasiłek chorobowy nie przysługuje za okres pierwszych 5 dni tej niezdolności);
• w razie uniemożliwienia badania lub niedostarczenia posiadanych wyników badań wyznaczonym terminie;
• jeżeli po analizie dokumentacji medycznej i po przeprowadzeniu badania ubezpieczonego lekarz orzecznik ZUS określi wcześniejszą datę ustania niezdolności do pracy niż orzeczona w zaświadczeniu lekarskim, za okres od tej daty zaświadczenie lekarskie traci ważność,

to wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych ubezpieczonemu zasiłków bieżących oraz z innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Potrącenia ze świadczeń określonych w ustawie będą dokonywane na zasadach przewidzianych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Przed zmianą ZUS nie miał możliwości dokonywania potraceń z wypłacanych świadczeń.

W przypadku przyznania prawa do emerytury na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS za okres, za który ubezpieczony pobierał zasiłek chorobowy po ustaniu tytułu ubezpieczenia albo świadczenie rehabilitacyjne, pobrane z tego tytułu kwoty zalicza się na poczet przyznanej emerytury. Kwoty te traktuje się jak świadczenia wypłacane w kwocie zaliczkowej w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS.

Do stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe nie będą stosowane odrębne przepisy o sukcesji praw i obowiązków w przypadku przekształceń, łączenia się lub podziału płatników składek. Obecnie w orzecznictwie sądowym przeważa pogląd, że dopuszczalna jest sukcesja stopy procentowej składki między podmiotami, które na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych są odrębnymi płatnikami składek (np. wyrok SN z 20 marca 2009 r.; sygn. akt. II UK 292/08). Sukcesję praw i obowiązków przewidują przepisy art. 93–93c ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, do których – w zakresie należności z tytułu składek – odsyła art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Dla płatnika składek będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, posiadającego ustalony odrębnie więcej niż jeden rodzaj przeważającej działalności, będzie przyjmowany rodzaj działalności ustalony dla działalności wpisanej do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wcześniej ta sytuacja nie była uregulowana.

Projekt ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw projekt (druk sejmowy nr 1188).