Okres zasiłkowy to czas trwania niezdolności do pracy, za który pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia za czas choroby, a następnie zasiłku chorobowego. Obecnie okres zasiłkowy wynosi 182 dni, w razie niezdolności do pracy spowodowanej chorobą lub 270 dni, gdy niezdolność do pracy została spowodowana gruźlicą albo przypada na okres ciąży. Nie ma znaczenia, czy ubezpieczony choruje w trakcie trwania ubezpieczenia chorobowego czy po jego ustaniu. Okres zasiłkowy jest taki sam.

Zdarza się, że ubezpieczeni wykorzystują możliwość „chorowania” po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, w ten sposób, że krótko przed ustaniem ubezpieczenia lub niedługo po tym fakcie przedkładają w ZUS kolejne zwolnienia lekarskie, aż do wyczerpania całego okresu zasiłkowego. Dlatego w projekcie znalazła się propozycja zmiany, która polega na rozróżnieniu liczby dni okresu zasiłkowego, w zależności czy ubezpieczony jest chory w trakcie czy po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. Nie zmieni się natomiast długość okresu zasiłkowego przysługującego w okresie ubezpieczenia. Natomiast po ustaniu ubezpieczenia chorobowego osoba będzie mogła pobierać zasiłek chorobowy za okres nie dłuższy niż przez 91 dni. Do tego okresu nie będzie wliczana niezdolność do pracy w czasie ubezpieczenia, bez względu na rodzaj choroby.

Zasada ta nie będzie dotyczyła niezdolności do pracy przypadającej w okresie ciąży oraz niezdolności do pracy, która powstała wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów, oraz w przypadku gruźlicy.

Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia

Pan Jan Nowak był zatrudniony na podstawie umowy o pracę do 30 kwietnia 2020 r. Od 29 kwietnia 2020 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim z powodu bólu kręgosłupa i pobiera zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia. Zwolnienia lekarskie lekarz prowadzący leczenie wystawiał kolejno aż do 30 października 2020 r. W związku z tym, że okres zasiłkowy 182 dni mija 23 października 2020 r., za okres od 24 do 30 października 2020 r. ZUS wydał panu Janowi decyzję odmawiającą wypłaty zasiłku chorobowego

Według projektu zmianie ma ulec zasada wliczania do okresu zasiłkowego okresów niezdolności do pracy przydających po przewie. Obecnie do okresu zasiłkowego wlicza się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy. Do okresu zasiłkowego wlicza się również okresy poprzedniej niezdolności do pracy spowodowanej tą samą chorobą, jeżeli przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej a powstaniem ponownej niezdolności do pracy nie przekraczała 60 dni.

Często na tym polu dochodzi do nadużyć, ubezpieczeni po wykorzystaniu okresu zasiłkowego lub znacznej jego części, robią przerwę w zwolnieniu lekarskim, a następnie lekarz wystawia zwolnienie lekarskie z innym kodem choroby, w ten sposób okres zasiłkowy „otwierany” zostaje na nowo i w konsekwencji ubezpieczony może pobierać zasiłek chorobowy przez kolejne 182 dni.

Projekt przewiduje zmianę w tym zakresie w ten sposób, że do okresu zasiłkowego mają być zaliczone zarówno okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, jak również okresy niezdolności do pracy, które zaistniały przed lub po przerwie, jeżeli przerwa ta jest nie dłuższa niż 60 dni i jeżeli niezdolność ta nie występuje w okresie ciąży. Skasowany zostanie więc zapis „spowodowanej tą samą chorobą”, co w konsekwencji powoduje, że nie ma znaczenia, czy niezdolności do pracy została spowodowana tą samą chorobą czy też inną. I jeśli przerwa między okresami choroby jest krótsza niż 60 dni, to okresy zwolnień należy zaliczyć do jednego okresu zasiłkowego. Nowe brzmienie artykułu nie będzie dotyczyło kobiet, jeśli niezdolności do pracy przypada w okresie ciąży.

Decyzja odmowna prawa do zasiłku chorobowego z ZUS

Pani Anna Kowalska prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu jest zgłoszona do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Pani Anna jest niezdolna do pracy z powodu choroby – depresja i z tego tytułu pobiera zasiłek chorobowy z ZUS. 31 maja 2020 r. zakończyło się jej ostatnie zwolnienie lekarskie i również z tym dniem wykorzystała okres zasiłkowy wynoszący 182 dni. Po przerwie wynoszącej 30 dni od 1 lipca 2020 r. pani Anna stała się ponownie niezdolna do pracy z powodu bólu kręgosłupa, lekarz wystawił jej zwolnienie ZUS e-ZLA a następnie pani Anna wystąpiła do ZUS z wnioskiem o wypłatę zasiłku. W związku z tym, że jest to inny rodzaj choroby, ZUS „otworzył” nowy okres zasiłkowy i ponownie rozpoczął wypłatę zasiłku chorobowego ubezpieczonej.

Zgodnie z projektem do ustawy o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa ma zostać wprowadzona zasada równego traktowania świadczeniobiorców.

Obecnie zasiłek chorobowy z tytułu niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia oraz prawo do świadczenia rehabilitacyjnego i zasiłku wyrównawczego nie przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba niezdolna do pracy ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Mowa jest o emeryturze lub rencie z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ustawodawca planuje zmienić zapis w ten sposób, żedo art. 13 ustawy zasiłkowej ma zostać dodany ust. 1a. Zgodnie z nim prawo do zasiłku chorobowego po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, prawo do świadczenia rehabilitacyjnego oraz zasiłku wyrównawczego za okres po ustaniu ubezpieczenia, nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy niezależnie od systemu ubezpieczenia/zaopatrzenia, na podstawie którego prawo do tej emerytury lub renty zostało ustalone. W konsekwencji prawo do ww. świadczeń nie powinno przysługiwać w przypadku ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy nie tylko, jak obecnie z systemu powszechnego, lecz również z systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych.

Bez prawa do zasiłku chorobowego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia

Pan Marek Jurasik jest emerytowanym strażakiem. Po przejściu na emeryturę pracował na podstawie umowy o pracę na czas określony, która wygasła 30 listopada 2020 r. Pan Marek stał się niezdolny do pracy od 20 listopada 2020 r. i od tego dnia do 15 grudnia 2020 r. miał wystawione zwolnienie lekarskie. Za okres zatrudnienia od 15 do 30 listopada 2020 r. zakład pracy wypłacił panu Markowi wynagrodzenie chorobowe. A za okres od 1 do 15 grudnia 2020 r. zasiłek chorobowy wypłacił ZUS, mimo że pan Marek ma przyznane prawo do emerytury z systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych.

Kolejną z proponowanych zmian jest zmiana w ustalaniu podstawy wymiaru zasiłków. Zgodnie z obowiązującymi przepisami podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe.

Ustawodawca proponuje skrócić ten okres do jednego miesiąca kalendarzowego. W konsekwencji podstawy wymiaru zasiłku nie będzie się ustalać się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju, nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż miesiąc kalendarzowy.

Ustalenie na nowo podstawy wymiaru zasiłku

Pani Marta Jaroszyńska zatrudniona na podstawie umowy zlecenia, z tytułu której zgłosiła się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, pobierała zasiłek opiekuńczy od 10 do 15 stycznia 2020 r. Następnie ponownie złożyła wniosek o wypłatę zasiłku opiekuńczego od 2 do 20 marca 2020 r. W tej sytuacji pracodawca nie musi na nowo ustalać podstawy wymiaru zasiłku. Między okresami pobierania zasiłku opiekuńczego nie było bowiem przerwy wynoszącej 3 miesiące kalendarzowe.

Inną zmianą w ustalaniu wysokości podstawy wymiaru zasiłku jest propozycja wypłaty zasiłku w wysokości 80% osobom przebywającym w szpitalu.Obecnie za okres pobytu w szpitalu zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku. Po wprowadzeniu zmian zasiłek ten będzie wynosił tyle samo co „zwykły” zasiłek, czyli 80%.

Wyższy zasiłek chorobowy przy pobycie w szpitalu

Pani Zofia Kopiczyńska jest pracownikiem. Przebywała na zwolnieniu lekarskim od 9 września do 15 listopada 2020 r. W związku z tym, że od 20 do 25 października 2020 r. przebywała w szpitalu, pracodawca wypłacił jej za ten okres zasiłek chorobowy w wysokości 70% podstawy wymiaru.

Na płatników i ubezpieczonych zostanie nałożony obowiązek przekazywania do ZUS niezbędnych danych do ustalenia prawa i wysokości świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Jest to zmiana szczególnie wyczekiwana przez pracowników. Ma to usprawnić ustalanie prawa i wypłaty zasiłków przez ZUS. Obecnie płatnicy składek nie mają prawem określonego obowiązku przekazywania dokumentacji w celu ustalenia uprawnień do wypłaty zasiłków przez ZUS. Często zdarza się, że dopiero po kolejnych pismach z ZUS płatnicy dosyłają niezbędne dokumenty do ustalenia prawa do zasiłku dla zatrudnionego ubezpieczonego, a czasami nawet ZUS wydaje decyzje odmawiające przyznania zasiłku z tego powodu. W konsekwencji ubezpieczeni długo wyczekują na wypłatę zasiłku lub wcale go nie otrzymują. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ZUS ma 30 dni na wypłatę świadczenia od dnia dostarczenia niezbędnych dokumentów.

Proponowane rozwiązanie umożliwi pozyskiwanie od płatnika składek i ubezpieczonego niezbędnych danych koniecznych do przyznania prawa i wypłaty świadczenia z ubezpieczenia chorobowego, dotyczących przykładowo:

• potwierdzenia okoliczności zawartych w oświadczeniach składanych przez ubezpieczonych do celów ustalenia prawa do zasiłku,
• istnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty,
• ustalenia okoliczności związanych z prawidłowością wykorzystywania zwolnień od pracy lub wykonywaniem pracy zarobkowej w czasie zwolnienia od pracy.

Propozycja tej zmiany wypełni obecną lukę prawną i zrówna sytuację kobiet, które niejednokrotnie posiadają długi okres ubezpieczenia, a ze względu na ustanie ubezpieczenia z przyczyn losowych (śmierć pracodawcy) pod względem prawa do zasiłku macierzyńskiego z osobami, które urodziły dziecko w czasie ubezpieczenia (nawet bardzo krótkiego).

Obecnie kobiecie, która urodzi dziecko po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, z powodu śmierci pracodawcy nie przysługuje prawo do zasiłku macierzyńskiego. Prawo do zasiłku macierzyńskiego przysługuje natomiast w sytuacji urodzenia dziecka po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli ubezpieczenie to ustało w okresie ciąży wskutek ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Jeśli projektowane zmiany zaczną obowiązywać, również w przypadku śmierci pracodawcy ubezpieczona, która urodzi dziecko po ustaniu ubezpieczenia chorobowego, nabędzie prawo do zasiłku macierzyńskiego.

Zasiłek macierzyński po ustaniu zatrudnienia z powodu śmierci pracodawcy

Pani Wioletta Nowik jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę w firmie wpisanej do rejestru CEIDG i której właścicielem jest osoba fizyczna. Pani Wioletta jest w ciąży, w związku z czym przebywa na zwolnieniu lekarskim i pobiera zasiłek chorobowy. W trakcie pobierania zasiłku chorobowego zmarł pracodawca i w konsekwencji wszystkie umowy o pracę zostały rozwiązane. Pani Wioletta pobiera zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia, ale nie nabędzie prawa do zasiłku macierzyńskiego.