Na podstawie przepisów Polskiego Ładu, które zostały wprowadzone w 2022 r., przedsiębiorcy utracili możliwość ryczałtowego opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przypomnijmy, że do końca 2021 r. składka ta w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą wynosiła 9% podstawy jej wymiaru, tj. zadeklarowanej kwoty, która nie mogła być niższa niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Odliczyć wolno było od podatku 7,75% podstawy wymiaru tej składki.

Następnie zasady te zostały zmienione, w wyniku czego nastąpił wzrost obciążeń finansowych przedsiębiorców z tego tytułu. Zmiany polegały m.in. na pozbawieniu składki, o której mowa, zryczałtowanego charakteru. Obecnie w przypadku podatników rozliczających się z PIT na zasadach ogólnych (według skali podatkowej) składka na ubezpieczenie zdrowotne stanowi 9% podstawy wymiaru składki – którą jest dochód z działalności gospodarczej. Miesięczna podstawa wymiaru składki nie może być jednak niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Natomiast przedsiębiorcy na tzw. podatku liniowym (19%) płacą składkę zdrowotną w wysokości 4,9% podstawy wymiaru tej składki (również dochodu z działalności gospodarczej).

Inaczej jest w przypadku przedsiębiorców rozliczających się z PIT na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Miesięczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej (w wysokości 9%) takich osób ustala jako odpowiedni procent kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego. Przy czym są trzy poziomy wskazanej składki, w zależności od osiągniętych przychodów.

Z kolei przedsiębiorcy objęci kartą podatkową opłacają składkę zdrowotną od kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku. Stopa procentowa tej składki wynosi 9%.

Dostrzegając problemy z rozliczaniem składki zdrowotnej, jak też wzrost wydatków przedsiębiorców z nią związanych, w marcu br. Ministerstwo Finansów zapowiedziało zmiany w zasadach tych rozliczeń. Miałyby one wejść w życie 1 stycznia 2025 r. i polegać m.in. na przywróceniu zryczałtowanej składki dla przedsiębiorców rozliczających się z PIT na zasadach ogólnych według skali podatkowej. Według informacji przekazanej przez MF, dla takich osób składka zdrowotna wynosiłaby 9% z 75% płacy minimalnej.

Z kolei podatnicy prowadzący działalność gospodarczą opodatkowani 19% liniową stawką PIT, według planów resortu finansów będą rozliczać się w następujący sposób:

• osoby, których dochody miesięczne nie przekroczą 2-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia – zapłacą składkę zdrowotną taką samą jak osoby rozliczające się na skali podatkowej, tj. w wysokości 9% od podstawy stanowiącej 75% minimalnego wynagrodzenia,
• osoby, których dochody przekroczą 2-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia – zapłacą składkę zdrowotną w wysokości 4,9% od nadwyżki uzyskanych dochodów powyżej 2-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej.

Zmienią się również zasady opłacania wspomnianej składki przez przedsiębiorców, którzy jako formę opodatkowania wybrali ryczałt ewidencjonowany. Jeśli uzyskają oni przychody miesięczne w wysokości nieprzekraczającej 4-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia – ich składka wyniesie 9% od 75% minimalnego wynagrodzenia. Natomiast w razie przekroczenia tego limitu zapłacą oni wspomnianą minimalną składkę oraz 3,5% od nadwyżki ponad 4-krotność prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Podobnie przedsiębiorcy będący na karcie podatkowej będą płacić składkę zdrowotną liczoną jako 9% od podstawy stanowiącej 75% minimalnego wynagrodzenia (obecnie składka wynosi 9% od 100% minimalnego wynagrodzenia). Zmiany te będą jednak wiązać się z uchyleniem odliczania przez liniowców, ryczałtowców i kartowiczów (części) składek zdrowotnych w PIT.

Minister Finansów zasugerował podjęcie w najbliższym czasie prac nad opracowaniem projektu przepisów obniżających składkę zdrowotną dla przedsiębiorców, tak aby we wrześniu mógł zając się nim sejm, zaś przepisy te zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2025 r.

Ponadto podczas posiedzenia sejmu 26 lipca 2024 r. MF zapowiedział, że z początkiem 2025 r. zostanie także zlikwidowana składka zdrowotna dla przedsiębiorców od sprzedaży środków trwałych.

Jak pokazuje praktyka, obowiązek naliczania składki zdrowotnej także od dochodu pochodzącego ze sprzedaży środków trwałych – skutkującej powstaniem u przedsiębiorcy przychodu z działalności gospodarczej – jest jednym z najbardziej krytykowanych rozwiązań Polskiego Ładu. Jak wynika z art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT), do przychodów z działalności gospodarczej zalicza się również m.in. przychody z odpłatnego zbycia składników majątku będących środkami trwałymi albo wartościami niematerialnymi i prawnymi, podlegającymi ujęciu w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych. Dotyczy to również sytuacji, gdy podatnik wycofa taki składnik majątku (np. samochód) z firmy z przeznaczeniem na własne potrzeby, a następnie go sprzeda – jeśli między pierwszym dniem miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten składnik został wycofany z działalności i dniem jego odpłatnego zbycia nie upłynęło 6 lat (art. 10 ust. 2 pkt 3 ustawy o PIT). Taki przychód bezpośrednio wpływa na wysokość dochodu, od którego np. u osób opłacających PIT według skali jest uzależniona wysokość omawianej składki. Na gruncie aktualnie obowiązujących przepisów dochód ze sprzedaży środka trwałego powinien więc zostać doliczony do podstawy wymiaru składki zdrowotnej. Z punktu widzenia przedsiębiorców problematyczna jest nie tylko wysokość płaconych w takich przypadkach składek, ale także stopień skomplikowania stosowanych w tym zakresie regulacji. Dotyczy to w szczególności ustalania dochodu do celów tej składki (art. 24 ust. 1–2 ustawy o PIT).