Przed zmianą przepisów odsetki były należne, jeżeli osoba, która otrzymała nienależne świadczenie nie zwróci należności w terminie miesiąca od daty otrzymania decyzji wzywającej ją do zwrotu tych należności. Zmiana jest więc niekorzystna dla osób, które będą zwracały nienależnie pobrane świadczenia.

W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie będą naliczane odsetki od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty. Jeżeli w tym terminie odsetki nie zostaną zwrócone będą należne za okres od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.

Ustawodawca w art. 84 ust. 2 ustawy systemowej wprowadził dodatkowy zapis, że za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważane będą także: świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Przed zmianą za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uznawane były:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania,

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego prowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenie.

Nowelizacja wprowadza do art. 84 ust. 2 ustawy systemowej dodatkowy pkt 3 dotyczący świadczeń pobranych za okres, w którym była świadczona praca lub zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z celem tego zwolnienia.

Jest to zmiana potrzebna, ponieważ orzecznictwo sądowe w tym zakresie nie jest jednolite. W wyroku z 8 marca 2017 r. (sygn. akt II UK 753/15) Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wypłacone świadczenia nie mogą być uznane za nienależnie pobrane świadczenia, ponieważ nie jest spełniona przesłanka określona w art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej. Chodzi tu o pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczeń. Z kolei w wyroku z 26 lipca 2017 r. (sygn. akt I UK 287/16) SN uznał, że mimo iż świadczeniobiorca nie był pouczony o braku prawa do pobierania świadczeń, wypłacone mu świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, ponieważ wykonując pracę w czasie zwolnienia lekarskiego, świadomie wprowadził w błąd organ rentowy.

Po zmianie przepisów ZUS w takich przypadkach będzie domagał się zwrotu składek.

Jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych wpływających na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, będzie obciążać odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

Ta zmiana rozszerza odpowiedzialność płatnika na odsetki za okres od daty wypłaty nienależnych świadczeń. Z przepisu wynika, że dotyczy to przypadków, gdzie przekazanie przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych spowodowało wypłacenie świadczeń nienależnych świadczeniobiorcy, ale których nie można uznać za świadczenia, do zwrotu których zobowiązana jest osoba pobierająca je nienależnie. Zmiana przepisu ma charakter porządkowy i jest zgodna z uchwałą z 11 grudnia 2019 r. (III UZP 7/19), gdzie SN wskazał, że ZUS może dochodzić zwrotu nienależnie wypłaconych świadczeń od płatnika.