W wyniku planowanego wdrożenia do polskiego porządku prawnego postanowień Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1152 w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w Unii Europejskiej, projekt ustawy nowelizującej Kodeks pracy zakłada wprowadzenie nowego uprawnienia pracowniczego w postaci prawa do nieodpłatnych, wliczanych do czasu pracy szkoleń, niezbędnych do wykonywania określonego rodzaju pracy lub na określonym stanowisku.

Wprowadzenie do Kodeksu pracy wskazanej regulacji rozwieje wątpliwości dotyczące zasad zaliczania czasu szkoleń pracowników do czasu pracy. Czas szkolenia, na które decyzją pracodawcy zostanie skierowany pracownik, odbywanego po godzinach jego pracy, wliczać się bowiem będzie w całości do czasu pracy pracownika.

O prawie pracownika do szkoleń zapewnianych przez pracodawcę, w szczególności o liczbie przysługujących pracownikowi dni szkoleń w roku kalendarzowym oraz o polityce szkoleniowej pracodawcy pracodawca zobowiązany będzie poinformować pracownika w informacji o warunkach zatrudnienia (wydawanej pracownikowi nie później niż w terminie 7 dni od dnia dopuszczenia go do pracy).

Na mocy projektowanych regulacji obowiązkiem pracodawcy będzie zapewnienie, że przeprowadzane szkolenie:

• będzie nieodpłatne,

• będzie zaliczało się do czasu pracy

• będzie odbywało się (w miarę możliwości) w godzinach pracy.

Zobowiązanie pracodawcy do przeprowadzenia szkoleń pracowników, skutkujące koniecznością pokrycia kosztów szkoleń oraz wliczaniem ich czasu do czasu pracy pracowników powinno wynikać z postanowień układu zbiorowego pracy lub innego porozumieniu zbiorowego lub regulaminu. Obowiązek przeprowadzenia wspomnianych szkoleń może również wynikać z przepisów prawa lub umowy o pracę. Dotyczyć to będzie również szkoleń odbywanych przez pracownika na podstawie polecenia przełożonego.

Obecnie Kodeks pracy nie zawiera regulacji dotyczącej wliczenia do czasu pracy szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe pracownika. Jedynie w odniesieniu do szkoleń z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy Kodeks pracy określa zasady zaliczania czasu takiego szkolenia do czasu pracy. Szkolenia w zakresie bhp (wstępne jak i okresowe) odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.

W przypadku innego rodzaju szkoleń, udział pracownika w szkoleniach organizowanych w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, wlicza się do czasu pracy gdy szkolenia odbywają się w godzinach pracy pracownika oraz gdy uczestnictwo w tego rodzaju szkoleniu jest dla pracownika obowiązkowe.

Powyższe potwierdza stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy, zgodnie z którym jeżeli szkolenia podnoszące kwalifikacje zawodowe odbywają się w godzinach pracy danego pracownika, należy je wliczyć do czasu pracy. Jeśli zaś odbywają się poza tymi godzinami, mogą nie stanowić czasu pracy pracownika.

Zgodnie więc z obwiązującymi przepisami jeśli pracownik odbywa szkolenie np. w wolną sobotę lub niedzielę, która co do zasady, jest dniem dla niego wolnym od pracy, nie musi z tego tytułu otrzymać rekompensującego dnia wolnego od pracy w innym terminie.

Na mocy projektowanych zmian wszystkie szkolenia nakazane przez pracodawcę będą w całości wliczane do czasu pracy. W praktyce oznaczać to będzie, że do czasu pracy pracownika zaliczeniu podlegać będzie nie tylko czas szkoleń przypadających w harmonogramowych godzinach pracy, lecz również w tych odcinkach, które przypadają poza rozkładowymi godzinami pracy, czy w dniu wolnym. A zatem szkolenie nakazane przez pracodawcę które będzie odbywało się np.:

• przez 2 godziny po zakończeniu rozkładowego czasu pracy – będzie wymagało rekompensaty 2 godzin nadliczbowych;

• w wolną sobotę – będzie wymagało oddania dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego (w terminie uzgodnionym z pracownikiem).

Jednocześnie zarówno obecnie, jak i po wejściu w życie planowanych zmian w Kodeksie pracy, czas podróży służbowej odbywanej przez pracownika w celu wzięcia udziału w szkoleniu (czas samego przejazdu) – tak jak w przypadku „zwykłej” delegacji – jest zaliczany do czasu pracy jedynie w tym zakresie, w jakim przypada w harmonogramowych godzinach pracy pracownika (wyrok SN z 23 czerwca 2005 r., sygn. akt II PK 265/04, OSNP 2006/5-6/76).

Zatem czas dojazdu na miejsce szkolenia, np. w wolną niedzielę w celu odbycia szkolenia w poniedziałek, nie jest i nie będzie wliczany do czasu pracy. Pracodawca nie ma zatem obowiązku rekompensowania czasu, jaki pracownik spędził na dojeździe do miejsca szkolenia, nawet jeżeli podróż ta odbywała się poza godzinami pracy lub w dniu wolnym.

Czas szkoleń nie może naruszać prawa pracownika do dobowego i tygodniowego odpoczynku. Dotyczy to zarówno szkoleń wliczanych, jak i niewliczanych do czasu pracy.

Jak wyżej wskazano szkolenia mogą odbywać się zarówno w dniach pracy pracowników, jak też po godzinach ich pracy, w tym również w weekendy. Część z nich może być jednocześnie swoistego rodzaju delegacją, czyli trwać dłużej niż jeden dzień. W każdym z tych przypadków, bez względu na zaliczenia czasu trwania szkoleń do czasu pracy, pracodawca musi pamiętać, że pracownik ma prawo do odpoczynku. Inaczej mówiąc, szkolenia nie mogą naruszać jego prawa pracownika do nieprzerwanego, 11-godzinnego odpoczynku dobowego oraz 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego.

W przypadku, gdy pracodawca wysyła pracowników w delegację w celu uczestniczenia w szkoleniu powinien kierować się również przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 1632 ze zm.). Zgodnie z nimi zakończenie podróży służbowej pracownika powinno odbywać się w takim czasie, aby pracownik mógł skorzystać z co najmniej 8-godzinnego odpoczynku nocnego. Pamiętać zatem należy, że pracownik, który potwierdzi odbycie podróży służbowej w godzinach nocnych, zakończonej w takim czasie, że do rozpoczęcia pracy nie upłynęło 8 godzin, w warunkach uniemożliwiających odpoczynek nocny, ma prawo do czasu wolnego od pracy w wymiarze dopełniającym wskazane 8 godzin odpoczynku.

Projektowane zmiany do Kodeksu pracy pozostają bez wpływu na obowiązujące przepisy dotyczące podnoszenia przez pracowników kwalifikacji zawodowych. Tym samym również po wejściu w życie nowych przepisów podnoszenie kwalifikacji, które ma miejsce po godzinach normalnej pracy, pozostaje bez wpływu na rozliczenie czasu pracy pracownika. Czas kształcenia nie będzie ponadto traktowany jako praca w godzinach nadliczbowych.

Przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe przysługują:

1. urlop szkoleniowy;

2. zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.

Za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Przepisy nie regulują kwestii rozliczania czasu podnoszenia przez pracownika kwalifikacji zawodowych poza normalnymi godzinami pracy. W tym zakresie uznaje się, że podnoszenie kwalifikacji zawodowych poza normalnymi godzinami pracy nie stanowi czasu pracy pracowników. Podnoszenie kwalifikacji, które ma miejsce po godzinach normalnej pracy, pozostaje zatem bez wpływu na rozliczenie czasu pracy pracownika. Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje nie przysługują zatem z tego tytułu żadne dodatkowe świadczenia np. dni wolne. Czas kształcenia nie jest również traktowany jako praca w godzinach nadliczbowych, która mogłaby naruszyć należny pracownikowi odpoczynek dobowy.

Źródło:

• projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów, UC 118).