Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne przy opodatkowaniu na zasadach ogólnych i podatku liniowym stanowi dochód z działalności gospodarczej uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka.Ustala się go w w następujący sposób:

1) dochód za pierwszy miesiąc podlegania ubezpieczeniu w roku składkowym jest ustalany jako różnica między osiągniętymi przychodami w rozumieniu ustawy o pdof a poniesionymi kosztami uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy o pdof;

2) dochód ustalony w sposób, o którym mowa w pkt 1, jest pomniejszany o kwotę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe opłaconych w tym miesiącu, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;

3) dochód za kolejne miesiące ustala się jako różnicę między sumą przychodów w rozumieniu ustawy o pdof, osiągniętych od początku roku, i sumą kosztów uzyskania tych przychodów w rozumieniu ustawy o pdof, poniesionych od początku roku;

4) dochód ustalony w sposób, o którym mowa w pkt 3, jest pomniejszany o sumę dochodów ustalonych za miesiące poprzedzające i o różnicę między sumą składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zapłaconych od początku roku, a sumą składek odliczonych w poprzednich miesiącach; dochód nie jest pomniejszany o składki, które zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów;

5) przy obliczaniu dochodów, o których mowa w pkt 1 i 3, stosuje się art. 24 ust. 1–2b ustawy o pdof i nie uwzględnia się przychodów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym innych niż określone w art. 21 ust. 1 pkt 63a, 63b, 152–154 ustawy o pdof; w przypadku osób prowadzących podatkową księgę przychodów i rozchodów dochód, o którym mowa w pkt 1 i 3, ustala się z uwzględnieniem art. 44 ust. 2 zdanie drugie ustawy o pdof.

Jeżeli obliczona w przedstawiony wyżej sposób podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne w danym miesiącu jest niższa od minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego, podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za ten miesiąc stanowi ta kwota.

Miesięczna podstawa wymiaru składki nie może być niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Przyjęto jedną stawkę kwoty minimalnej na cały rok składkowy od 1 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. w wysokości minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego (3.490 zł). W związku z tym podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za 2023 r. nie może być niższa niż 314,10 zł(za miesiące od lutego 2023 r. do stycznia 2024 r.), tj. 9% podstawy wymiaru składki obliczonej od podstawy wymiaru składki 3.490 zł.

Roczna składka zdrowotna ustalana od podstawy rocznej, którą stanowi dochód za dany rok kalendarzowy, nie może być niższa niż kwota odpowiadająca 9% iloczynu liczby miesięcy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu w roku kalendarzowym, za który ustalany był dochód i minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w pierwszym dniu roku składkowego.

W przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych miesięczna podstawa wymiaruskładki zdrowotnej (w 2023 r.) ustalana jest w zależności od uzyskanych przychodów:

• przychody nieprzekraczające 60 tys. zł w roku kalendarzowym – podstawa wynosi 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia –4.179,56 zł, składka zdrowotna – 376,16 zł;
• przychody powyżej 60 tys. zł nieprzekraczające 300 tys. zł w roku kalendarzowym – podstawa wynosi 100% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia –6.965,94 zł , składka zdrowotna – 626,93 zł;
• przychody przekraczające kwotę 300 tys. zł w roku kalendarzowym – podstawa wynosi 180% przeciętnego miesięcznego –12.538,69 zł wynagrodzenia, a składka zdrowotna –1.128,48 zł.

Jeśli przedsiębiorca opodatkowany ryczałtem przez cały poprzedni rok kalendarzowy prowadził działalność gospodarczą, której przychody opodatkowane były na zasadach ogólnych lub wspomnianym ryczałtem, przy określaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia będzie mógł przyjąć kwotę przychodów, które uzyskał w roku poprzednim.

Każda osoba prowadząca pozarolniczą działalność, która w 2023 r. podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu i

• była opodatkowana podatkiem liniowym,
• płaciła podatek według skali podatkowej lub
• była opodatkowana ryczałtem ewidencjonowanym,

ma obowiązek rozliczyć w skali roku należne składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Rozliczenie pozwala ustalić kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne należnej za dany rok na podstawie przychodów/dochodów w nim osiągniętych.

Płatnik opodatkowany ryczałtem ewidencjonowanym może ustalać miesięczną składkę na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie przychodu bieżącego lub na podstawie przychodu ubiegłorocznego (o ile spełniał do tego warunki wskazane w ustawie, czyli m.in. prowadził działalność przez cały poprzedni rok).

Bez znaczenia jest, którą formę wybrał płatnik w ustalaniu miesięcznych składek za 2023 r.
Ma on obowiązek ustalić roczną podstawę wymiaru składki zdrowotnej i samą składkę w oparciu o przychód uzyskany w 2023 roku.

Przedsiębiorca nie składa rocznego rozliczenia, jeśli działalności była zawieszona cały 2023 r., chyba że działalność jest wznawiana od stycznia 2024 i płatnik od stycznia 2024 r. jest opodatkowany na zasadach ogólnych. W takim przypadku musi przekazać roczne rozliczenie za rok 2023, w którym będzie ustalona roczna składka za styczeń 2024 roku.

Osoba, która w styczniu 2024 r. rozpoczęła działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach liniowych, musi także złożyć rozliczenie roczne i wykazać styczeń 2024 r.

Jeżeli przedsiębiorca rozpoczął działalność gospodarczą od 1 stycznia 2024 r. i jako formę rozliczenia wybrał podatek liniowy lub skalę podatkową, konieczne jest rozliczenie roczne składki zdrowotnej za 2023 r. Przy tym sposobie opodatkowania roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ustala się za rok składkowy, który trwa od 1 lutego danego roku do 31 stycznia roku następnego (w tym przypadku od 1 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r.).

Podczas sporządzania dokumentu (ZUS RCA, ZUS DRA) płatnik musi wskazać rok, za który dokonywane jest roczne rozliczenie składki zdrowotnej oraz formę opodatkowania. Powinien też podać kwotę ustalonego dochodu lub przychodu za rok 2023 w zależności od formy opodatkowania, jaką stosował w 2023 roku. Kwoty dochodów/przychodów w raportach miesięcznych niekoniecznie muszą odpowiadać ustalonemu rocznemu dochodowi/przychodowi.

W polach 09, 16 i 23 bloku rocznego rozliczenianależy podać sumę należnych miesięcznych składek w ramach danej formy opodatkowania. W tych polach powinny być uwzględnione składki wykazane w dokumentach rozliczeniowych złożonych za okres:

• od lutego 2023 do stycznia 2024 r. – podatek liniowy, skala podatkowa,
• od stycznia do grudnia 2023 r. – ryczałt ewidencjonowany.

Nadpłata składki na ubezpieczenie zdrowotne wystąpi w przypadku gdy roczna składka na ubezpieczenie zdrowotne wyliczona od rocznej podstawy jej wymiaru jest niższa niż suma miesięcznych należnych składek, które wynikają ze złożonych dokumentów rozliczeniowych za rok składkowy/kalendarzowy. Wniosek o zwrot nadpłaty będzie udostępniony na profilu płatnika składek na PUE ZUS.

Niedopłata składek na ubezpieczenie zdrowotnewystąpi, gdy płatnik opodatkowany w formie ryczałtu za poszczególne miesiące płacił składkę na ubezpieczenie zdrowotne według I limitu przychodów, a pod koniec roku ten limit przekroczył. Wtedy za te wcześniejsze miesiące będzie musiał dopłacić składkę w rozliczeniu rocznym.

Osoba prowadząca działalność gospodarczą opodatkowaną podatkiem liniowym składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłacone za siebie w ramach tej działalności może:

• zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów albo
• odliczyć od dochodu.

Łączna wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów lub odliczonych od dochodu nie może przekroczyć w 2023 r. kwoty 10.200 zł.

W przypadku osoby prowadzącej działalność opodatkowanej ryczałtemmoże ona pomniejszyć przychody z tej działalności o 50% zapłaconych w roku podatkowym składek na ubezpieczenie zdrowotne zapłaconych za siebie w związku z tą działalnością.

Pytanie 1: Czy przy rozliczeniu działalności gospodarczej na ryczałcie do zliczenia rocznej składki zdrowotnej za 2023 r. biorę pod uwagę składki zdrowotne z deklaracji ZUS RCA za okres od stycznia 2023 r. do grudnia 2023 r., czy tylko wpłacone w 2023 r., czyli od grudnia 2022 r. do listopada 2023 (składka za grudzień 2023 r. nieuwzględniona, bo wpłacona w styczniu 2024 r.)?

Składkę za grudzień należy uwzględnić. W przypadku rozliczenia w formie ryczałtu uwzględniamy składki zdrowotne należne za okres od 1 stycznia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r., czyli składki na ubezpieczenie zdrowotne należne za ten okres. Wobec tego w rozliczeniu należy uwzględnić także składkę na ubezpieczenie zdrowotne za grudzień 2023 r., która została zapłacona już w 2024 r. W raporcie rozliczeniowym (deklaracji) osoba prowadząca działalność powinna wykazać składkę zdrowotną od ustalonej podstawy, tj. przychodu, i ta składka powinna zostać opłacona.

Pytanie 2: Czy mimo zawieszenia działalności przez na cały 2023 rok składam rozliczenie roczne zdrowotnej z kwotą 0 zł?

Jeżeli działalność była opodatkowana w formie ryczałtu i była zawieszona przez cały ubiegły rok, osoba prowadząca działalność gospodarczą nie składka rozliczenia rocznego za 2023 rok. W przypadku gdy natomiast działalność była opodatkowana na zasadach ogólnych albo w formie liniówki, to rozliczenia rocznego nie należy składać, gdy działalność jest zawieszona także w styczniu 2024 roku. Gdyby działalność została wznowiona w styczniu 2024 r., to rozliczenie roczne powinno zostać złożone, gdy rok składkowy dotyczy okresu od 1 lutego 2023 r. do 31 stycznia 2024 r.

Pytanie 3: Płatnik na ryczałcie nadpłacał składkę zdrowotną, bo wiedział, że przekroczy 300 tys. zł. Czy sporządzając PIT-28, mogę odliczyć 50% wszystkich wpłaconych składek zdrowotnych?

Tak. Osoba prowadzącą działalność gospodarczą opodatkowaną w formie ryczałtu może odliczyć od uzyskanego przychodu 50% zapłaconych składek zdrowotnych.

Pytanie 4:Mam pytanie odnośnie rocznego rozliczenia zdrowotnej i uzyskanej nadpłaty. A mianowicie, jak mam rozumieć zapłacone składki: za jaki okres i czy ten sam, co należne?
Czy „odliczone” to faktyczne zapłacone w 2023roku?

W raporcie miesięcznym ZUS RCA składanym do ZUS albo w deklaracji rozliczeniowej DRA płatnik wykazuje obowiązującą podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jest to dochód za miesiąc bezpośrednio poprzedzający miesiąc, za który opłacane są składki, czyli np. opłacając składki za czerwiec 2023 r. w lipcu, płatnik (przedsiębiorca) uwzględnił dochód, który uzyskał w maju.

W zakresie podatkowym znaczenie mają składki zdrowotne zapłacone za rok kalendarzowy, a w zakresie opłacania składki zdrowotnej i rozliczenia rocznego znaczenie mają składki należne za okres od 1 lutego do 31 stycznia 2024 r.

Pytanie 5: Firma została zlikwidowana w sierpniu 2023 r. (podatek liniowy, składki zdrowotne w kosztach). Według kalkulatora ZUS wyjdzie mi zwrot w wysokości 5.062 zł. Jak przygotować korektę, jeżeli już nie prowadzę działalności? Czy zrobić to w PIT-36L za 2023 r.? Za rok 2023 wyszła strata, składki należne wg ZUS DRA to 7.575,05 zł, odliczone w kosztach– 9.510,38 zł. Roczna składka wychodzi 2.512,80 zł. Czyli cały ten zwrot, jak otrzymam (5.062 zł), mam skorygować koszty?

Składki na ubezpieczenie zdrowotne uwzględnione w kosztach nie mogą przekroczyć limitu 10.200 zł za 2023 r. (chodzi o składki zapłacone w tym roku – 2023). Płatnik może zapłacone składki uwzględnić w kosztach lub odliczyć je od dochodu. Część składek może być zaliczona do kosztów, a część odliczona od dochodu w ramach podanego limitu.

Wobec tego, gdy składki uwzględnione w kosztach są na poziomie 9.510,38 zł, to limit ten nie został przekroczony. Z uwagi na prowadzoną w 2023 r. działalność gospodarczą należy złożyć rozliczenie roczne składki na ubezpieczenie zdrowotne i uwzględnić okres od 1 lutego 2023 r. do daty zakończenia prowadzenia działalności:

1. Jeżeli składka roczna będzie niższa niż suma zapłaconych składek miesięcznych, to płatnik będzie miał nadpłatę składki zdrowotnej. Gdy płatnik miał stratę, to za 2023 r. składka zdrowotne wyniesie 314,10 zł x 7 (miesiące od lutego do sierpnia).Płatnik nie musi więc korygować kosztów.
2. Jeżeli suma wpłaconych za poszczególne miesiące składek jest wyższa niż składka ustalona od dochodu rocznego, płatnik będzie miał nadpłatę składki zdrowotnej i będzie mu przysługiwał jej zwrot. Wniosek o zwrot nadpłaty, która wynika z rocznego rozliczenia, zostanie utworzony i udostępniony na profilu płatnika na Platformie Usług Elektronicznych (PUE). Wniosek o zwrot nadpłaty składki zdrowotnej powinien być złożony do 1 czerwca 2024 r.

Pytanie 6: Przedsiębiorca był na ryczałcie w 2023 roku. Składki ZUS płacił według swojego uznania i kiedy miał jakieś pieniądze. Dlatego nie pomniejszałam mu w przychodach składek społecznych ani połowy składki zdrowotnej do miesięcznych zaliczek na ryczałt. Czy teraz, przygotowując roczne rozliczenie składki zdrowotnej, muszę ponownie przeliczyć te zaliczki (mając kwoty z rocznego rozliczenia ZUS) i takie kwoty wpisać do PIT-28, czy zostawić kwoty, które wyliczałam co miesiąc?

Podstawę opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych stanowi przychód. Nie można od niego odliczyć kosztów uzyskania przychodu. Natomiast od przychodu można odliczyć składki na ubezpieczenia społeczne na własne ubezpieczenia społeczne, pomniejszając w ten sposób podstawę opodatkowania. Od przychodu można odliczyć także połowę zapłaconej składki zdrowotnej.

Przy rozliczeniach miesięcznych przedsiębiorca może odliczyć od przychodu nie tylko składki zapłacone w danym miesiącu, lecz także składki zapłacone w poprzednich miesiącach danego roku, jeżeli wcześniej nie miał możliwości ich odliczenia z powodu zbyt niskich przychodów.

W rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej należy wykazać łączny przychód uzyskany przez przedsiębiorcę po odliczeniu zapłaconych składek społecznych i połowy składek zdrowotnych.

W PIT-28 należy wykazać składki, które faktycznie za 2023 rok zostały zapłacone. Jeżeli przedsiębiorca tych składek nie zapłacił, to ich nie wykazuje.

Natomiast w raporcie ZUS RCA (ZUS DRA) należy wykazać składki na ubezpieczenie zdrowotne, jakie były należne w poszczególnych miesiącach, nawet gdy nie zostały opłacone. Do limitu przychodów 60 tys. zł podstawa wynosiła 4.179,56 zł, a składka 376,16 zł.