Podatek dochodowy zarówno od osób fizycznych, jak i prawnych, jest podatkiem rocznym. Oznacza to, że ostatecznego określenia kwoty podatku należnego za dany rok podatkowy dokonuje się w zeznaniu podatkowym. W przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych podatek wynikający z zeznania jest podatkiem należnym od dochodów podatnika uzyskanych w roku podatkowym, chyba że właściwy organ podatkowy wyda decyzję, w której określi inną wysokość podatku. Przed upływem terminu określonego na złożenie zeznania – czyli do 30 kwietnia następnego roku – podatnicy mają obowiązek wpłacić różnicę między podatkiem należnym wynikającym z zeznania a sumą zapłaconych za dany rok zaliczek, w tym również sumą zaliczek pobranych przez płatników.

Tabela. Ulgi w zapłacie podatku

Urząd nie wszczyna postępowania z urzędu, ale na wniosek. Wniosek taki jest podaniem w postępowaniu podatkowym, które wnosi się na piśmie. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się natomiast na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu podatkowego. Podanie wniesione na piśmie powinno być podpisane przez wnoszącego. Jeżeli podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona (i zaznacza to obok podpisu). Ponadto organ podatkowy zobowiązany jest potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda.

Jeżeli chodzi o koszty złożenia wniosku, to podatnik nie wnosi z tego tytułu opłaty skarbowej. Jeżeli wniosek składa przez pełnomocnika, a ma takie prawo, to od wniesionego z wnioskiem pełnomocnictwa trzeba uiścić opłatę skarbową w wysokości 17 zł.

Jeżeli podanie nie spełnia wymogów określonych przepisami, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w ciągu 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie. Jeżeli wniosek nie będzie zawierał adresu, organ pozostawi je bez rozpatrzenia. W tym przypadku nie dokonuje się wezwania do usunięcia braków oraz nie wydaje wspomnianego postanowienia. Trzeba też zwrócić uwagę na moment złożenia wniosku o zastosowanie ulgi podatkowej.

Podanie (wniosek) powinno zawierać następujące dane:

1. Wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres (miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności) lub adres do doręczeń w kraju.
2. Identyfikator podatkowy wnioskującego. Najczęściej będzie to PESEL, a w przypadku podatników prowadzących dzielność gospodarczą – NIP. W przypadku nierezydentów jest to numer i seria paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość, lub inny numer identyfikacyjny, o ile nie posiadają identyfikatora podatkowego.
3. Treść żądania. Podatnik, składając wniosek, np. o rozłożenie na raty podatku, powinien wskazać, o jaki podatek chodzi, np. kwota do zapłaty wynikająca z zeznania PIT-36 (PIT-37) za 2022 r.

Trzeba też pamiętać, że skorzystanie lub nieskorzystanie z jednej ulgi nie wyklucza możliwości skorzystania z innej.

Organ podatkowy jest związany treścią złożonego wniosku. Oznacza to, że organ podatkowy nie zastosuje innej ulgi, niż ta, którą wskazano we wniosku. Jeżeli podatnik wnioskuje o rozłożenie należności podatkowej na raty, organ podatkowy nie może zastosować innej ulgi, czyli odroczenia terminu płatności, umorzenia zaległości podatkowej.

Niezwykle ważne są załączniki do wniosku, które zasadniczo wpływają na decyzję organu podatkowego w sprawie przyznania ulgi w zapłacie podatku. Fiskus sugeruje, aby złożyć przede wszystkim:

- oświadczenie o sytuacji finansowej, rodzinnej i majątkowej,

- informacje o bieżącej sytuacji finansowej (np. dane z okresowego bilansu, rachunku zysków i strat, zaświadczenia o zarobkach),

- wszelkie dokumenty, które potwierdzają, że istnieje realna możliwość spłaty zobowiązania we wnioskowanych terminach,

- druk ORD-HZ (oświadczenie o nieruchomościach i prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej i rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego) lub oświadczenie o odmowie jego złożenia.

Więcej informacji na stronie: https://www.biznes.gov.pl/pl/opisy-procedur/-/proc/291

W sprawach ulg i zwolnień uznaniowych udzielanych na podstawie art. 67a Ordynacji podatkowej ciężar udowodnienia okoliczności, na które powołuje się wnioskodawca w swoim wniosku, spoczywa na nim samym. Wnioskodawca bowiem, wskazując na przeszkody w zakresie możliwości zapłaty podatku, najczęściej sam dysponuje odpowiednimi dowodami, mogącymi potwierdzić określone fakty. Jak podkreśla Naczelny Sąd Administracyjny, również ze względów fiskalnych (ponoszonych kosztów przez administrację) nie ma powodów, aby ciężar udowodnienia, tzn. potwierdzenia, czy zaprzeczenia sytuacji opisywanej przez wnioskodawcę musiał obciążać wyłącznie organy podatkowe. Potwierdzają to wyroki NSA:

- z 14 września 2022 r. (sygn. akt III FSK 538/22) oraz

- z 23 listopada 2022 r. (sygn. akt III FSK 838/22).

Niezwykle istotnym elementem uzasadnienia wniosku jest wskazanie ważnego interesu podatnika albo interesu społecznego, jako nieodzownych przesłanek do udzielenia ulgi w zapłacie podatku. Przepisy nie definiują tych pojęć. Dlatego przyjmuje się stanowisko zaprezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjmuje się więc, że o istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne, osobiste przekonanie podatnika. Muszą to być kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny oraz zagrożenie egzystencji.

Przesłanka ważnego interesu podatnika:

- wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny; przesłanki tej nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie podatku lub zaległości podatkowych,

- funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz poziom ponoszonych wydatków.

Przez interes publiczny należy rozumieć respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. Interes publiczny może zatem przemawiać za zastosowaniem ulgi w zapłacie podatku, gdy zapłata zaległości podatkowych spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, albowiem nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych.

W każdej rozpatrywanej sprawie organ podatkowy musi indywidualnie ustalić i ocenić, na czym polega ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Kryterium ważnego interesu podatnika wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które uniemożliwiają wywiązanie się z ciążących obowiązków podatkowych bez doraźnej pomocy ze strony organów podatkowych. Nakaz uwzględnienia interesu publicznego oznacza uwzględnienie respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego.

Potwierdza to wyrok WSA w Gliwicach z 16 listopada 2022 r. (sygn. akt I SA/Gl 924/22). Sąd w tym wyroku stwierdził również, że trudności finansowe, aby mogły stanowić podstawę przyznania ulgi, muszą pojawić się nagle. W innym wyroku sąd stwierdził, że czasowy brak środków pieniężnych nie stanowi pozytywnej przesłanki zastosowania ulgi podatkowej jaką jest odroczenie terminu płatności podatku (wyrok WSA w Gdańsku z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1246/13).

Trzeba jednoznacznie i wyraźnie podkreślić, że decyzja w sprawie udzielenia ulgi w zapłacie podatku jest decyzją uznaniową.

Organ podatkowy może:

1) przychylić się do wniosku podatnika albo

2) nie udzielić wnioskowanej ulgi.

Zdaniem jednego z sądów decyzje podejmowane przez organy podatkowe dotyczące ulg w zapłacie podatku mieszczą się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w tym zakresie pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu podatkowego. Nawet ustalenie przez organ, że istnieje ważny interes podatnika lub interes publiczny uzasadniający zastosowanie ulgi, stanowi jedynie konieczną przesłankę do rozważenia takiej możliwości, ale nie zobowiązuje organu do wydania decyzji pozytywnej dla podatnika (wyrok WSA w Poznaniu z 4 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 484/10).

Dlatego warto wskazać, w jakiej sytuacji organ podatkowy:

- z pewnością przychyli się do wniosku,

- a w jakiej odmówi udzielenia ulgi.

Nie ma żadnej pewności, czy nawet po przedłożeniu wielu dowodów uzasadniających istnienie ważnego interesu podatnika albo interesu społecznego, organ podatkowy udzieli ulgi, ponieważ nie ma takiego obowiązku. Działa w ramach uznania administracyjnego.

Organ oceni prawdopodobnie efektywność udzielanej ulgi, czyli czy jest sens jej udzielenia. Jak stwierdził jeden z sądów: „Skarżąca, pomimo trzykrotnego udzielenia jej ulgi w spłacie zaległości podatkowych w postaci rozłożenia na raty zaległości podatkowych, odsetek oraz opłaty prolongacyjnej, nie wykonała porozumienia ratalnego. Rezultatem była konieczność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W takiej sytuacji zachodzi uzasadniona obawa, że i kolejna decyzja w sprawie udzielenia ulgi nie zostałaby przez stronę wykonana” (wyrok WSA w Gdańsku z 11 sierpnia 2020 r., I SA/Gd 2252/19). Organ podatkowy może też wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, np. jeżeli:

- podatnik złoży wniosek, chociaż nie ma do tego uprawnień (np. nie jesteś stroną w sprawy, czyli złoży wniosek za kogoś innego),

- wniosek dotyczy spraw, których organ nie może rozpatrzyć (np. brak podstawy prawnej).

Ponadto organ podatkowy może wydać decyzję o umorzeniu postępowania, np. w przypadku gdy:

- nie ma jeszcze albo już nie ma zobowiązania podatkowego określonego we wniosku (np. gdy podatek został zapłacony),

- zobowiązanie podatkowe się przedawniło (przypominam, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się z po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku).