Przepisy nie zabraniają emerytom i rencistom dorabiania do otrzymywanych przez nich świadczeń. Jeśli jednak przychody tych osób (np. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia czy z pozarolniczej działalności gospodarczej) przekroczą określone przepisami progi, może to mieć wpływ na wspomniane świadczenia – w postaci zmniejszenia bądź zawieszenia ich wypłat. Tak wynika z ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W świetle jej przepisów zmniejszenie emerytury lub renty w przypadku takich osób następuje po przekroczeniu 70%, zaś zawieszenie po przekroczeniu 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy. Wysokość tych progów zmienia się co trzy miesiące. Przy czym zależy ona wprost od danych w poprzednim kwartale. Kwoty wspomnianego wynagrodzenia cyklicznie ogłasza prezes Głównego Urzędu Statystycznego (GUS).

Zgodnie z komunikatem prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 9 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia w IV kwartale 2023 r., wynagrodzenie to we wskazanym okresie wynosiło 7.540,36 zł. Oznacza to jego wzrost w stosunku do poprzedniego kwartału o 345,41 zł (7.194,95 zł). Konsekwencją zmiany przeciętnego wynagrodzenia kwartał do kwartału jest zmiana limitów, o których była mowa wcześniej.

Jeżeli miesięczny przychód emeryta lub rencisty w ww. okresie (marzec – maj 2024 roku) będzie wyższy niż 5.278,30 zł (ale nieprzekraczający 9.802,50 zł), to świadczenie zostanie zmniejszone o wartość przekroczenia, jednak nie więcej niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia. Dla emerytur i rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy maksymalne zmniejszenie to 890,63 zł, dla rent z tytułu częściowej niezdolności do pracy – 668,01 zł, natomiast dla rent rodzinnych, do których uprawniona jest jedna osoba – 757,08 zł. Przekroczenie zaś tego drugiego, wyższego limitu (tj. 9.802,50 zł) spowoduje, że wypłata świadczenia zostanie zawieszona przez ZUS.

Wymaga podkreślenia, że wskazane wcześniej limity nie obowiązują wszystkich osób dorabiających do świadczeń wypłacanych przez ZUS. Restrykcjom tym nie podlegają w szczególności emeryci, którzy osiągnęli powszechny wiek emerytalny (wynoszący 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn). Takie osoby – w przeciwieństwie do pobierających wcześniejszą emeryturę – mogą uzyskiwać dodatkowe przychody bez ograniczeń. To samo dotyczy uprawnionych do emerytury częściowej. W konsekwencji przyznane im świadczenia nie podlegają zmniejszeniu ani zawieszeniu, bez względu na wysokość dodatkowych zarobków.

Bez ograniczeń mogą dorabiać do otrzymywanych świadczeń także niektórzy renciści. Dotyczy to m.in. osób pobierających renty dla inwalidów wojennych, renty dla inwalidów wojskowych, których niezdolność do pracy związana jest ze służbą wojskową, a także renty rodzinne po żołnierzu, którego śmierć ma związek z tą służbą. W takiej sytuacji znajdują się również osoby, które np. mają ustaloną emeryturę z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego, lecz pobierają rentę rodzinną jako świadczenie bardziej korzystne.