Zmiany w urlopie rodzicielskim – jak będą funkcjonowały w praktyce od 26 kwietnia 2023 r.
Katarzyna Wrońska-Zblewska 
Matka dziecka nie pracuje – ile urlopu rodzicielskiego wykorzysta ojciec
Matka urodziła dziecko, będąc bezrobotną (lub studentką). Czy i do ilu tygodni urlopu rodzicielskiego będzie miał prawo ojciec? Jeśli ojciec dziecka jest zatrudniony na etacie, to będzie mógł wykorzystać urlop rodzicielski wymiarze do 32 tygodni. Nowelizacja Kodeksu pracy nie przewiduje już obowiązku wykorzystania urlopu rodzicielskiego (jednej części takiego urlopu) bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. Jeśli ojciec dziecka wykorzysta 32 tygodnie urlopu, to matka dziecka będzie mogła wykorzystać „swoje” 9 tygodni urlopu, kiedy zostanie zatrudniona.
Podział na części i korzystanie z urlopu rodzicielskiego po przerwie
Po zmianach w Kodeksie pracy bez zmian pozostanie zasada udzielania urlopu rodzicielskiego maksymalnie do ukończenia przez dziecko 6. roku życia. Natomiast będzie on mógł być udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach (obecnie: jednorazowo lub nie więcej niż w 4 częściach).
Ponadto zlikwidowany będzie przepis, zgodnie z którym tylko 16 tygodni urlopu można było wykorzystać w późniejszym terminie (po przerwie). Po zmianie przepisów urlop rodzicielski (żadna jego część) nie będzie musiał przypadać bezpośrednio po urlopie macierzyńskim. Na przykład, uprawniona do urlopu pracownica – matka dziecka będzie mogła:
- wykorzystać urlop rodzicielski w całości (czyli 32 tygodnie) bezpośrednio po urlopie macierzyńskim albo
- powrócić po urlopie macierzyńskim do pracy, a urlop rodzicielski wykorzystywać w częściach, w sposób, który najbardziej jej odpowiada.
Pomiędzy poszczególnymi częściami urlopu będą mogły występować przerwy. Ważne jedynie, aby zgadzała się liczba części (tj. maksymalnie 5), termin wykorzystania urlopu (najpóźniej do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat) oraz jego wymiar (jeden z rodziców może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie urlopu, a drugi 9 tygodni).
Wydaje się, że – przynajmniej teoretycznie – najkrótsza część urlopu rodzicielskiego będzie mogła objąć nawet jeden dzień.
Matka na macierzyńskim – czy ojciec będzie mógł wykorzystać 9-tygodniową część urlopu rodzicielskiego
Pracownica urodziła dziecko i korzysta obecnie z urlopu macierzyńskiego. Po jego zakończeniu zamierza wykorzystać urlop rodzicielski w wymiarze 32 tygodni. W okresie urlopu macierzyńskiego matki pracownik – ojciec będzie mógł wykorzystać swoją część urlopu rodzicielskiego (tj. do 9 tygodni, przy założeniu, że pracownica – matka zamierza wykorzystać swoją część urlopu rodzicielskiego w wymiarze do 32 tygodni).
Kolejna ciąża zaraz po macierzyńskim – a potem urlop rodzicielski – ale jeszcze na pierwsze dziecko
Pracownica po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego na pierwsze dziecko przedkłada pracodawcy zaświadczenie, że jest w kolejnej ciąży, oraz idzie na zwolnienie lekarskie. Ze zwolnienia lekarskiego korzysta aż do porodu, po czym wykorzystuje urlop macierzyński i po nim wnioskuje o udzielenie jej urlopu rodzicielskiego na pierwsze dziecko. W takiej sytuacji pracownica otrzyma zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Zmiany w zakresie zasiłku macierzyńskiego
Zmiany dotyczą także zasiłku za czas urlopu rodzicielskiego. Zasadniczo wyniesie on 70% podstawy wymiaru zasiłku. Jeśli jednak matka dziecka złoży wniosek o zasiłek najpóźniej 21 dni od dnia porodu, wówczas przez cały okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego zasiłek wyniesie 81,5% podstawy. Matka może też np. złożyć wniosek o zasiłek 81,5% podstawy wymiaru, a następnie złożyć wniosek o 16 tygodni urlopu rodzicielskiego – zaś o kolejne 16 tygodni złoży ojciec.
Wniosek ma być pisemny i należałoby go złożyć do płatnika zasiłków, czyli albo do pracodawcy, albo do ZUS (zależnie od liczby osób zgłoszonych przez pracodawcę do ubezpieczenia chorobowego). Podobnie jest w przypadku wniosku o przeliczenie zasiłku na 81,5% podstawy wymiaru.
Jeśli pracownik – ojciec będzie wykorzystywał swoją dodatkową, nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego (9 tygodni), zasiłek za tę część wyniesie zawsze 70% podstawy, niezależnie od tego, w jakiej konfiguracji wcześniej z urlopu rodzicielskiego korzystała matka dziecka.
Pamiętajmy też, że matka i ojciec będą mogli razem być na urlopie rodzicielskim. Jaki będzie wtedy zasiłek dla ojca? Zdaniem autorki to zależy od tego, czy pracownica złożyła w terminie do 21 dni po porodzie wniosek o zasiłek w wysokości 81,5% za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego w pełnym wymiarze. Jeśli złożyła go w taki sposób i chce się dzielić z ojcem dziecka urlopem rodzicielskim z puli do 32 tygodni, to ojcu przysługuje zasiłek w wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Jeśli zaś tego nie zrobiła, to ojcu przysługuje zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru za urlop rodzicielski z puli do 32 tygodni.
Matka bierze cały macierzyński i swój rodzicielski, ojciec nie korzysta
Pracownica od razu do 21 dni po porodzie (albo tuż przed nim) wnioskuje o pełny wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Ojciec z urlopu nie korzysta. Pracownica może wykorzystać maksymalnie 20 tygodni urlopu macierzyńskiego oraz 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego. Za okres obu urlopów otrzyma zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru (jeśli w terminie do 21 dni po porodzie złoży płatnikowi składek wniosek o zasiłek macierzyński w takiej wysokości; jeśli tego nie zrobi, to za okres urlopu macierzyńskiego otrzyma zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru, a za okres urlopu rodzicielskiego – w wysokości 70% podstawy wymiaru). Jeśli pracownik – ojciec nie skorzysta ze swojej 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego, to ta część przepadnie.
Matka bierze cały macierzyński i swój rodzicielski, ojciec bierze cały swój wymiar
Pracownica od razu do 21 dni po porodzie (albo tuż przed nim) wnioskuje o pełny wymiar urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Po zakończeniu przez matkę pełnego możliwego urlopu rodzicielskiego kolejne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego bierze ojciec (nie ma znaczenia dla wymiaru urlopu ani dla zasiłku, czy weźmie go po przerwie, czy nie).
Pracownica może wykorzystać maksymalnie 20 tygodni urlopu macierzyńskiego oraz 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego. W zależności od treści złożonego wniosku za okres obu urlopów otrzyma zasiłek macierzyński w wysokości 81,5% podstawy wymiaru albo zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru za urlop macierzyński i 70% podstawy wymiaru za urlop rodzicielski. Pracownik – ojciec może wykorzystać pełne 9 tygodni swojego urlopu, za który otrzyma zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Najpierw sam macierzyński, potem „dobierany” rodzicielski, ojciec bierze cały swój wymiar
Pracownica bierze najpierw tylko urlop macierzyński. Dopiero tuż przed jego zakończeniem dobiera sobie jeszcze maksymalny swój wymiar urlopu rodzicielskiego. Potem swój wymiar urlopu rodzicielskiego (9 tygodni) wykorzystuje ojciec. Pracownica otrzyma zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru za okres urlopu macierzyńskiego, a następnie w wysokości 70% podstawy wymiaru za okres urlopu rodzicielskiego. Pracownik – ojciec za swoją część urlopu otrzyma zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Matka bierze macierzyński i 20 tygodni rodzicielskiego – a ojciec pozostałe 21 tygodni
Pracownica bierze urlop macierzyński i np. 20 tygodni urlopu rodzicielskiego. A następnie ojciec bierze pozostałe 21 tygodni urlopu rodzicielskiego. Za okres urlopu macierzyńskiego pracownica otrzyma zasiłek w wysokości 100% podstawy wymiaru, a za pozostały urlop rodzicielski matce i ojcu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Matka składa o pełny rodzicielski, wykorzystuje 16 tygodni, potem 16 tygodni wykorzystuje ojciec
Pracownica matka złożyła wniosek o podwyższony zasiłek macierzyński za okres urlopu macierzyńskiego i pełny wymiar urlopu rodzicielskiego. Ma więc prawo do zasiłku w wysokości 81,5% podstawy wymiaru. Wykorzystuje urlop macierzyński oraz 16 tygodni urlopu rodzicielskiego. Pozostałe 16 tygodni urlopu wykorzystuje ojciec, po czym po ich zakończeniu ojciec wykorzystuje jeszcze 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Ile zasiłku każde z nich dostanie?
W takim przypadku najprawdopodobniej za 16 tygodni urlopu każdy otrzyma zasiłek w wysokości 81,5% podstawy wymiaru (pracownica złożyła wniosek w zakresie 32 tygodni urlopu i może dzielić się tym urlopem z tej puli 32 tygodni z ojcem dziecka). Natomiast za swoje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego pracownik otrzyma zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Zaraz po rodzicielskim może być urlop wypoczynkowy
Bezpośrednio po zakończeniu korzystania z urlopu rodzicielskiego (części urlopu rodzicielskiego) pracownica – matka, jak i pracownik – ojciec mogą wykorzystać cały przysługujący im urlop wypoczynkowy. Ojciec może również wykorzystać urlop ojcowski – a po nim również może zażądać urlopu wypoczynkowego. Takich „wymuszonych” urlopów wypoczynkowych może więc być wiele (zob. przykład).
Urlop wypoczynkowy po każdej części urlopu rodzicielskiego
Matka wykorzystuje 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego po macierzyńskim. Zaś później ojciec dzieli swoje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego na 4 części i wykorzystuje je od 2. roku życia dziecka co roku (w pierwszym roku życia dziecka korzysta jeszcze dodatkowo z urlopu ojcowskiego). Po każdym urlopie rodzicielskim składa wniosek o pełny swój wymiar urlopu wypoczynkowego. Pracodawca jest związany wnioskami pracownika o takie urlopy wypoczynkowe – i musi udzielić ich w żądanym terminie.
Wniosek o urlop rodzicielski – w jakiej formie
Po zmianach wniosek o urlop rodzicielski będzie mógł być złożony w formie papierowej lub elektronicznej (a więc wystarczy nawet np. zwykły mail). Bez zmian pozostanie zasada, że wniosek będzie składany nie później niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzicielskiego.
Ustawa z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 641)
Katarzyna Wrońska-Zblewska
Prawnik, specjalista prawa pracy. Absolwentka wydziału Prawa i Administracji na Uniwersytecie Gdańskim. Od wielu lat zajmuje się zawodowo prawem pracy, autorka licznych publikacji z tego zakresu.
Słowa kluczowe
Kontakt
Wiedza i Praktyka Sp. z o.o.
ul. Łotewska 9a
03-918 Warszawa
Ostatnie numery
