ZUS może obniżyć lub zawiesić wypłatę m.in. emerytury, emerytury pomostowej, renty z tytułu niezdolności do pracy, w tym w związku z wypadkiem przy pracy. Na to, czy dojdzie do zmniejszenia lub zawieszenia ma wpływ przede wszystkim przychód z działalności emeryta/rencisty, od którego są należne obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne. Mowa tu o przychodach:

• z pracy na podstawie stosunku pracy,
• z pracy na podstawie umowy zlecenia lub współpracy przy tej umowie,
• z pracy na podstawie umowy agencyjnej lub współpracy przy tej umowie,
• z pracy na podstawie umowy o świadczenie usług (innej niż umowa zlecenia lub agencyjna), do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub z współpracy przy tej umowie,
• z pracy wykonywanej na podstawie powyższych umów, jeżeli dana umowa została zawarta z pracodawcą, z którym emeryt/rencista pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy (zawartej z innym podmiotem) wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy,
• z pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu,
• z pracy nakładczej,
• z pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej i spółdzielni kółek rolniczych,
• z odpłatnej pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania,
• ze stypendium sportowego,
• ze sprawowania mandatu posła i posła do Parlamentu Europejskiego oraz senatora;
• z wynagrodzenia za pełnienie funkcji członka rady nadzorczej,
• z działalności wykonywanej za granicą,
  • z wynagrodzenia chorobowego oraz zasiłków: chorobowych, macierzyńskich, opiekuńczych, świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego oraz dodatku wyrównawczego.

Świadczenie zostanie zawieszone/zmniejszone także wtedy, gdy osoba:

• osiąga przychód z dodatkowej pracy i jest wyłączona z obowiązku ubezpieczeń społecznych ze względu na pobieranie emerytury/renty lub
• wykonuje dodatkową pracę, od której nie trzeba opłacać składek na ubezpieczenia społeczne, ponieważ są już opłacane składki na te ubezpieczenia z innego tytułu.

Przy ustalaniu przychodu, od którego zależy redukcja lub zawieszenie świadczenia, uwzględniana jest kwota podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

W rozliczeniu nie są uwzględniane:

• przychody zwolnione ze składek na ZUS, tj. wymienione w rozporządzeniu składkowym (np. nagrody jubileuszowe, diety i należności za czas podróży służbowych, świadczenia z ZFŚS, odprawy: ekonomiczna, emerytalna, rentowa, wartość świadczeń z zakresu bhp),
• przychody wypłacone z tytułu pracy, służby, wykonywanej przed miesiącem, od którego ustalono prawo do emerytury bądź renty,
• przychody uzyskane z innego tytułu niż zatrudnienie, służba lub inna praca zarobkowa albo pozarolnicza działalność, np. o przychody z praw majątkowych, umów o dzieło (z wyjątkiem wykonywanych na rzecz pracodawcy), z najmu.

Emeryt lub rencista są zobowiązani zawiadomić organ rentowy o:

• podjęciu działalności zarobkowej i o wysokości osiąganego z tego tytułu przychodu,
• po upływie roku kalendarzowego – o wysokości tego przychodu uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Te same obowiązki spoczywają odpowiednio na pracodawcy, zleceniodawcy, a w przypadku osoby pełniącej służbę – na właściwej komórce kadrowej.

Zwolnieni z obowiązku informacyjnego są jedynie emeryci, którzy przed podjęciem takiej działalności osiągnęli powszechny wiek emerytalny 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni), a także inwalidzi wojenni i wojskowi. Takie osoby mogą bowiem dorabiać bez ograniczeń. Dlatego ich płatnicy również nie muszą składać zaświadczenia o przychodach. Renciści oraz młodsi emeryci mogą udzielać się zawodowo za odpłatnością, ale tylko do ustawowych limitów. Po ich przekroczeniu świadczenie z ZUS ulega zmniejszeniu lub jego wypłata ulega zawieszeniu.

Zaświadczenie o rocznym dochodzie jest składane po to, by ZUS mógł go rozliczyć i ustalić prawidłowość pobieranego w danym roku świadczenia. Jeśli emeryt/rencista zmieścił się w granicach dopuszczalnej kwoty przychodu, świadczenie nie jest zagrożone. A jeśli przychód okazał się wyższy, to o zmniejszeniu lub zawieszeniu świadczenia zdecyduje wartość przekroczenia.

Zaświadczenia o rocznym przychodzie nie sporządza się na urzędowym, sformalizowanym druku. Można je samodzielnie przygotować. Powinno zawierać wszystkie te informacje, które są niezbędne do rozliczenia się świadczeniobiorcy z ZUS z uzyskiwanych zarobków.

W zaświadczeniu płatnik składek powinien wpisać własne dane identyfikacyjne oraz dane osoby ubezpieczonej, w tym numer emerytury lub renty, jeśli to możliwe. Przychody powinny być ujawnione nie tylko w łącznej, rocznej wysokości, ale także w rozbiciu na poszczególne miesiące roku kalendarzowego (2021 rok). Chodzi o przychody faktycznie uzyskane w okresie od stycznia do grudnia 2021 roku. Dzięki temu ZUS wybierze korzystniejszy dla świadczeniobiorcy wariant rozliczenia przychodu (miesięcznie lub rocznie). Na podstawie tych zaświadczeń ZUS ustali, czy świadczenie było wypłacane w prawidłowej, zaniżonej czy zawyżonej wysokości.

W przypadku gdy już przy składaniu wniosku o emeryturę lub rentę osoba wie, że będzie mieć dodatkowe zarobki, zaznacza to we wniosku. Jeśli już jako emeryt/rencista podjął pracę zarobkową, niezwłocznie zawiadamia ZUS o tym fakcie oraz o wysokości przychodu. Może skorzystać z formularza ZUS EROP.

W razie osiągania w 2021 roku przychodu w kwocie nieprzekraczającej sumy kwot przychodu odpowiadających 70% przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń w danym roku,emerytura lub renta nie ulegają ani zmniejszeniu, ani zawieszeniu. Natomiast prawo do emerytury/renty ulega zawieszeniu w razie osiągnięcia przychodu w kwocie wyższej niż suma kwot przychodu odpowiadających 130%przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń w danym roku.

W razie uzyskania przychodu w kwocie rocznej przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ale nie wyższej niż 130% tej kwoty,świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia przychodu. Chodzi tu o kwotę stanowiącą różnicę między osiągniętym przychodem a niższym progiem zarobkowym. Zmniejszenie świadczenia nie może jednak przekraczać tzw. maksymalnej kwoty zmniejszenia ustalonej dla emerytury lub renty w danym okresie.

PIT-11 to imienna informacja o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy. Zakłady pracy przekazują informacje urzędowi skarbowemu właściwemu według miejsca zamieszkania podatnika lub urzędowi skarbowemu, właściwemu w sprawach opodatkowania osób zagranicznych, jeśli nie ma on miejsca zamieszkania w Polsce, w terminie do końca stycznia roku następującego po roku podatkowym. PIT-11 za 2021 roku w wersji 27 należy więc złożyćdo 31 stycznia 2022 r., wyłącznie drogą elektroniczną.

Do końca lutego 2022 r.należy tę informację przekazać także samemu podatnikowi (elektronicznie lub w formie pisemnej), ponieważ na podstawie danych w nim zawartych podatnik rozliczy się w zeznaniu rocznym za cały poprzedni rok.

Każdy pracodawca ma obowiązek wystawić taką informację roczną, zarówno w przypadku wypłacania należności z działalności wykonywanej osobiście – z umów zlecenia, o dzieło, jak i stosunku pracy (umowy o pracę), w tym również dla pracujących emerytów/rencistów.