Oskładkowanie umów zlecenia – jakie będą konsekwencje dla zleceniodawców i zleceniobiorców

Status ucznia trwa tak długo, jak rok szkolny. Obejmuje więc także okres wakacji po ukończeniu szkoły. Co do zasady, uczeń zachowuje więc ten status do 31 sierpnia roku ukończenia nauki w szkole ponadpodstawowej, ale jeśli udokumentuje przyjęcie na studia od najbliższego roku akademickiego – do 30 września tego roku.

Inaczej jest w przypadku studenta. Status studenta nabywa sięod daty przyjęcia w poczet studentów uczelni i złożenia ślubowania. Co do zasady, przyjmuje się jednak, że jest to początek roku akademickiego, tj. zwykle 1 października. Tę datę przyjmuje się także wtedy, gdy data ślubowania jest późniejsza niż 1 października (por. poradnik ZUS „Praca na podstawie umów cywilnoprawnych. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz ustalania podstaw wymiaru składek”, dostępny na stronie internetowej www.zus.pl).

Status studenta traci sięnatomiast z dniem ukończenia studiów lub skreślenia z listy studentów. Dniem ukończenia studiów jest – zgodnie z art. 76 ust. 7 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – data:

• złożenia egzaminu dyplomowego,
• złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu – w przypadku kierunku lekarskiego, lekarsko-dentystycznego oraz weterynarii,
• zaliczenia ostatniej przewidzianej planem studiów praktyki – na kierunkach farmacji i fizjoterapia.

Zatem status studenta nie obejmuje okresu ferii zimowych i letnich po ukończeniu nauki, a jedynie te występujące między kolejnymi jej semestrami. Choć art. 109 ustawy o szkolnictwie wyższym mówi, że osoba, która ukończyła studia pierwszego stopnia, zachowuje prawa studenta do 31 października roku, w którym ukończyła naukę, zdaniem ZUS sformułowanie „zachowuje prawa studenta” nie jest tożsame z posiadaniem statusu studenta. Dlatego w okresie przypadającym po ukończeniu studiów pierwszego stopnia do dnia poprzedzającego dzień przyjęcia w poczet studentów studiów drugiego stopnia zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom na ogólnych zasadach, nawet jeśli nie ukończył 26 lat.

Trzeba podkreślić, że przy ustalaniu obowiązku ubezpieczeń społecznych studenta nie ma znaczenia jego obywatelstwo ani kraj odbywania studiów (zob. interpretacja indywidualna ZUS z 9 czerwca 2023 r.; znak: DI/100000/43/430/2023).

Inną różnicą między uczniem i studentem jest to, że status ucznia przysługuje również słuchaczom i wychowankom. Studentem jest zaś tylko osoba kształcąca się na studiach pierwszego, drugiego stopnia albo jednolitych studiach magisterskich. Nie są więc studentami słuchacze studiów doktoranckich i podyplomowych. Zwolnienie od ubezpieczeń z umowy zlecenia ich nie dotyczy, niezależnie od wieku.

Przed zatrudnieniem osoby, która twierdzi, że studiuje, zleceniodawca powinien poprosić ją o złożenie pisemnego oświadczenia i okazanie legitymacji studenckiej lub zaświadczenia z dziekanatu. Lepiej nie wierzyć na słowo, bo choćby z niewiedzy młoda osoba, która ukończyła studia licencjackie, a zamierza kontynuować naukę po wakacjach, może nieświadomie wprowadzić zleceniodawcę w błąd co do posiadanego statusu. Kierując się zastrzeżeniami UODO, należy przy tym pamiętać, że legitymację studencką można przetwarzać (spisując m.in. jej numer), ale nie wolno jej kopiować ani przechowywać tej kopii w dokumentacji firmowej.

Zwolnienie ze składek ZUS kończy się wraz z 26. urodzinami zleceniobiorcy. Termin ten ustala się zgodnie z art. 112 Kodeksu cywilnego – upływa on więc w dniu, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu. Przy czym przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

Przychód z umowy zlecenia wypłacany uczniowi czy studentowi nie jest jednak zwolniony ze składek, jeśli wykonuje on tę umowę na rzecz pracodawcy, u którego jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę (nawet jeśli zawarł zlecenie z podmiotem trzecim; art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umowa zlecenia jest wówczas traktowana w zakresie ubezpieczeń społecznych jak umowa o pracę i tak należy ją rozliczać, tj. odprowadzać od niej wszystkie składki jak od wynagrodzenia z etatu. Pracodawca nie zgłasza zleceniobiorcy dodatkowo do ubezpieczeń, a wypłacony przychód z umowy zlecenia sumuje w raporcie ZUS z innymi składnikami wynagrodzenia z etatu. Nie ma przy tym znaczenia wysokość przychodu z umowy o pracę ani zlecenia.