Podstawowym jest to, by data podjęcia pozarolniczej działalności gospodarczej przypadała nie wcześniej niż po trzech latach nieprzerwanego ubezpieczenia rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy. Dodatkowo ta możliwość przysługuje pod warunkiem że rolnik nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym oraz nie posiada uprawnień do emerytury, renty ani świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Osoba ubezpieczona w KRUS jako rolnik czy domownik w ciągu 14 dni od rozpoczęcia biznesu pozarolniczego może zgłosić w KRUS, że chce kontynuować ubezpieczenie rolnicze. Począwszy jednak od czerwca każdego kolejnego roku prawo do wyboru rolniczego ubezpieczenia zależy od spełnienia dodatkowego warunku – nieprzekroczenia limitu należnego podatku dochodowego od przychodów z działalności pozarolniczej za poprzedni rok. Termin na wywiązanie się z tego obowiązku mija 31 maja. Rolnik – przedsiębiorca musi do tego czasu złożyć albo zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, albo własne oświadczenie wskazujące, czy ubiegłoroczny podatek kwalifikuje go lub wyłącza z możliwości kontynuowania ubezpieczenia rolników (składanym na druku KRUS UD-24 dostępnym na stronie www.krus.gov.pl).

Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 30 kwietnia 2024 r. (MP poz. 337), kwota graniczna należnego podatku dochodowego za 2024 r. wynosi 4.358 zł. Jeżeli okaże się, że podatek przekroczył ten limit, rolnik/domownik zostanie wyłączony z ubezpieczenia w KRUS z 31 maja 2024 r. Tak samo będzie w sytuacji gdy nie złoży zaświadczenia/oświadczenia w KRUS do 31 maja, chyba że na jego wniosek KRUS przywróci mu termin na złożenie tego dokumentu. Wymaga to jednak udokumentowania, że niedochowanie terminu wynika z przyczyn losowych, a nie zaniedbania.

Co oznacza dla rolnika – przedsiębiorcy wyłączenie z ubezpieczenia w KRUS z 31 maja 2024 r.? Po pierwsze będzie musiał zgłosić się do ubezpieczeń w ZUS od 1 czerwca 2024 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności. Po drugie skutkować to będzie znaczącym wzrostem obciążeń na ubezpieczenia. Rolnik – przedsiębiorca płaci na KRUS podwójną składkę na ubezpieczenia emerytalno-rentowe i pojedynczą składkę na ubezpieczenie chorobowe, wypadkowe i macierzyńskie. Za II kwartał 2024 r. jest to ok. 660 zł, tj. ok. 220 zł miesięcznie. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne za wielu rolników płaci z kolei budżet państwa (dopiero przy gospodarstwie powyżej 6 ha przeliczeniowych lub przy działach specjalnych produkcji rolnej jest nią obciążony rolnik). Tymczasem najniższe składki, jakie musi płacić rolnik – przedsiębiorca po przejściu do ZUS to ok. 400 zł miesięcznie, co kwartalnie wynosi ok. 1.200 zł (bez składki zdrowotnej). Taka możliwość przysługuje jednak tylko osobom, które są uprawnione do opłacania składek na tzw. preferencyjnych zasadach, tj. od podstawy równej 30% minimalnego wynagrodzenia. Z tego uprawnienia można korzystać do upływu 24 miesięcy od podjęcia pozarolniczej działalności. W przypadku gdy gospodarz prowadzi biznes od dłuższego czasu, będą go obowiązywać znacznie wyższe składki – liczone od podstawy nie niższej niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej na dany rok. Obecnie to ok. 1.600 zł miesięcznie. Do tego należy doliczyć składkę na ubezpieczenie zdrowotne, gdzie zasady jej opłacania w przypadku przedsiębiorców znacząco się zmieniły za sprawą tzw. Polskiego Ładu i są zależne głównie od formy opodatkowania.