Wyrok zapadł 27 czerwca 2024 r. w sprawie o sygnaturze akt VI U 147/24.Sąd Okręgowy podzielił w nim argumenty Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców i uznał, że przedsiębiorcy przysługuje prawo do Małego ZUS plus od 1 stycznia 2024 r.

Mały ZUS plus to preferencja polegająca na tym, że przedsiębiorca, który w poprzednim roku osiągnął przychód z działalności nie wyższy niż 120 tys. zł, może opłacać składki zależne od ubiegłorocznego dochodu. Oznacza to obniżenie składek ZUS poprzez to, że ich podstawa mieści się między tzw. preferencyjnym ZUS (składki płacone od podstawy w wymiarze 30% minimalnego wynagrodzenia) a ogólnymi zasadami (tj. opłacaniem ich od podstawy w wysokości 60% przeciętnego prognozowanego na dany rok wynagrodzenia). W tym roku składki mieszczą się więc w przedziale między 402,65 zł a 1.600,32 zł.

Prawo do Małego ZUS plus przysługuje przedsiębiorcy pod warunkiem że w poprzednim roku prowadził działalność przez co najmniej 60 dni i nie świadczy usług z działalności na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy.

Od początku 2024 r. ZUS odmawiał przedsiębiorcom prawa do z Małego ZUS plus, jeżeli korzystali z tej ulgi w okresie od stycznia 2019 r. do grudnia 2021 r. Argumentował to tym, że zgodnie z przepisami do Małego ZUS plus można wrócić po 3-letniej przerwie, tj. w 2025 r. Tak interpretuje treść art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 497 ze zm.), zgodnie z którym prawo do ulgi nie przysługuje przedsiębiorcy, który korzystał z niej przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.

Zapis ten jest niejednoznaczny i stał się osią sporu między ZUS a przedsiębiorcami, którzy uważają, że wystarczą dwa lata przerwy w korzystaniu z ulgi. Wspiera ich w tym Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców. Przedsiębiorcy alarmowali Rzecznika, że ZUS stosuje praktyki blokujące im zgłoszenie się do Małego ZUS plus. Praktyka odrzucania dokumentów bez rozpoznania sprawy w drodze decyzji administracyjnej podlegającej kontroli sądowej sama w sobie stanowi naruszenie praw przedsiębiorców – uznał Rzecznik MŚP. ZUS ostrzegał też przedsiębiorców o możliwości nałożenia kary grzywny do 5 tys. zł za składanie rzekomo nieprawidłowych dokumentów ubezpieczeniowych, choć nie miał prawomocnego orzeczenia sądu potwierdzającego prawidłowość jego interpretacji spornego przepisu. Informował też przedsiębiorców o możliwości wstrzymania wypłaty zasiłku chorobowego, mimo że fakt zgłoszenia z kodem właściwym dla Małego ZUS plus nie odpowiada żadnej z przesłanek do wstrzymania wypłaty z art. 66 ustawy zasiłkowej.

Pierwotnie Rzecznik MŚP wnioskował o zajęcie stanowiska w tej sprawie do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Ponieważ nie uzyskał jednoznacznej odpowiedzi, podjął się interwencji w wielu pojedynczych sporach przedsiębiorców z ZUS. W takich sytuacjach występował do ZUS o wydanie decyzji w sprawie, a następnie – po otrzymaniu odmowy prawa do Małego ZUS plus od 1 stycznia 2024 r. – wnosił odwołania do sądów powszechnych.

Sprawa, którą rozpatrzył gorzowski sąd, jest jedną z setek takich spraw procedowanych w sądach w całej Polsce. Sąd wskazał, że przy interpretacji przepisów dotyczących Małego ZUS plus należy brać pod uwagę intencję ustawodawcy, który chciał, aby ulga przysługiwała przez 36 miesięcy w cyklicznych 5-letnich okresach. Dodatkowo powołał się na art. 11 ustawy – Prawo przedsiębiorców, który nakazuje organowi stosowanie zasady przyjaznej interpretacji przepisów i rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorców.

Nowa Rzecznik MŚP Agnieszka Majewska, powołana na to stanowisko 23 czerwca 2024 r., kontynuuje działania poprzednika Adama Abramowicza. Zapowiada, że w toczących się postępowaniach sądowych Rzecznik będzie powoływał się na wyrok z 27 czerwca 2024 r. i zawartą w nim argumentację w celu przedstawienia kształtującej się linii orzeczniczej. A od niekorzystnych dla przedsiębiorców wyroków będą składane apelacje.

W przyszłości takich sporów ma pozwolić uniknąć zmiana przepisów, którą zawiera znajdujący się w wykazie prac legislacyjnych rządu projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (UA8). Polega ona na skróceniu okresu, w jakim można korzystać z ulgi, z 60 do 59 miesięcy.

Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu: zgodnie z założeniami Małego ZUS plus, po korzystaniu z obniżonych składek na ubezpieczenia społeczne przez 36 miesięcy miał następować okres swoistej „karencji” o długości 24 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, w trakcie której przedsiębiorca jest oskładkowany zgodnie z zasadami ogólnymi, określonymi w art. 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zmieniany art. 18c ust. 11 pkt 6, stanowiący przesłankę negatywną do korzystania z Małego ZUS plus, posługuje się pojęciem „ostatnich 60 miesięcy”. Tym samym, w przypadku gdy ustalenie prawa danego przedsiębiorcy do przedmiotowego rozwiązania następuje np. w styczniu 2025 r., przy przyjęciu okresu od stycznia 2020 r. do grudnia 2024 r. (zakładając oczywiście, że wykorzystał on w ich trakcie pełnych 36 miesięcy ulgi) jako okresu referencyjnego, może powstać wątpliwość, czy przesłanka ta nie została spełniona. Przy takiej interpretacji okres oczekiwania na ponowne skorzystanie z Małego ZUS plus wydłużałby się de facto o rok.

Skrócenie wspomnianego okresu referencyjnego o miesiąc (tj. do 59 miesięcy kalendarzowych), przy zachowaniu dotychczasowej konstrukcji językowej przepisu, eliminuje ten problem, umożliwiając zainteresowanym, o ile spełniają oni pozostałe warunki ustawowe, powrót do rozwiązania po 24 miesiącach oczekiwania.

26 lipca br. projekt znajdował się na etapie uzgodnień.