Od 1 listopada 2024 r. wchodzą zmiany przepisów wprowadzone ustawą z 9 maja 2024 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 863), które przewidują miesięczną ulgę w opłacaniu składek dla niektórych przedsiębiorców, czyli tzw. wakacje składkowe. W tym roku będzie z nich można skorzystać wyłącznie za grudzień, ponieważ wniosek o ulgę trzeba bezwzględnie złożyć w miesiącu poprzedzających skorzystanie z niej. Jeśli przedsiębiorca złoży wniosek w innym miesiącu niż listopad – zarówno wcześniej, jak i później – ZUS odmówi mu prawa do wakacji składkowych za grudzień 2024 r. Przedsiębiorca będzie mógł z nich skorzystać dopiero w przyszłym roku.

Wakacje składkowe obejmą miesiąc wybrany przez przedsiębiorcę (poza sytuacją w 2024 r.). Prawo do ulgi nie zależy przy tym od formy rozliczenia podatku dochodowego, a więc mogą się o nią ubiegać przedsiębiorcy rozliczający się tak skalą podatkową, jak też ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych czy kartą podatkową.

Prawo do wakacji składkowych mają osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą wpisaną do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), które zgłaszają do ubezpieczenia społecznego lub ubezpieczenia zdrowotnego – licząc według stanu z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o ulgę – nie więcej niż 10 osób (wliczając w to przedsiębiorcę).

O zwolnienie z opłacania składek może ubiegać się też wspólnik spółki cywilnej jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność i wpisana do CEIDG. Musi on jednak złożyć wniosek ze swojego profilu płatnika składek na PUE/eZUS, a nie z profilu spółki.

W obu przypadkach przedsiębiorca musi dodatkowo spełniać warunki:

• podlegać choć jeden dzień – dobrowolnie lub obowiązkowo – ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym składa wniosek,
• w ostatnich dwóch latach przed rokiem, w którym składa wniosek, nie osiągnąć przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej lub co najmniej w jednym roku z dwóch ostatnich lat poprzedzających ten rok jego roczny przychód z działalności nie może przekroczyć równowartości w złotych 2 milionów euro,
• jako osoba ubezpieczona w poprzednim roku oraz w roku, w którym składa wniosek (do dnia złożenia wniosku), nie może prowadzić pozarolniczej działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego w roku rozpoczęcia działalności lub rok wcześniej wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności, które wchodzą w zakres jego działalności.

Kluczowa przy prawie do ulgi będzie liczba ubezpieczonych w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o ulgę – w tym roku będzie to więc październik. W limicie 10 ubezpieczonych trzeba uwzględnić:

• przedsiębiorcę,
• osoby z nim współpracujące przy prowadzeniu działalności,
• pracowników,
• zleceniobiorców (z wyłączeniem uczniów i studentów do 26. roku życia).

Do tego limitu nie wchodzą osoby, które nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu, czyli m.in. pobierające zasiłek macierzyński i przebywające na urlopie wychowawczym lub urlopie bezpłatnym.

Ustalając limit osób zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego lub ubezpieczenia zdrowotnego, należy przy tym sumować liczbę osób zgłoszonych do tych ubezpieczeń w ciągu danego miesiąca (łącznie z przedsiębiorcą). Wlicza się więc każdego ubezpieczonego, który podlegał w danym miesiącu ubezpieczeniom nawet jeden dzień.

Wakacje składkowe oznaczają zwolnienie z opłacenia składek na:

• obowiązkowe ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy: emerytalne, rentowe i wypadkowe,
• jego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – jeśli podlegał mu w miesiącu złożenia wniosku oraz miesiąc wcześniej,
• Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Składki za przedsiębiorcę korzystającego z wakacji zostaną opłacone z budżetu państwa. Będą się one liczyły do jego przyszłej emerytury czy renty. Przedsiębiorca nie straci również prawa do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego ani wypadkowego.

Budżet państwa opłaci przy tym składki liczone od najniższej podstawy wymiaru, która obowiązuje danego przedsiębiorcę. Będzie to więc odpowiednio podstawa w wysokości 60% przeciętnego wynagrodzenia, 30% minimalnego wynagrodzenia lub indywidualnie ustalona dla osób korzystających z tzw. małego ZUS plus.

Wniosek o udzielenie wakacji składkowych może złożyć przedsiębiorca lub jego pełnomocnik, ale wyłącznie elektronicznie na Platformie Usług Elektronicznych (PUE)/eZUS z konta płatnika.

W tym celu ZUS udostępni od 1 listopada formularz RWS.

Druk ten będzie edytowalny. System zaciągnie do niego dane identyfikacyjne płatnika składek, a także domyślnie wypełni okres zwolnienia (miesiąc złożenia wniosku + 1) oraz zaznaczy fundusze FUS, FP/FS – z możliwością odznaczenia. Natomiast przedsiębiorca będzie musiał podać dane wskazujące, czy spełnia warunki do uzyskania ulgi. Chodzi m.in. o oświadczenie o korzystaniu z pomocy publicznej de minimis czy osiągniętym przychodzie.

Zwolnienie z opłacenia składek stanowi pomoc de minimis. Jeśli więc przedsiębiorca chce skorzystać z wakacji składkowych, musi dysponować limitem tej pomocy co najmniej w wysokości sumy obowiązujących go w danym miesiącu kalendarzowym składek na ubezpieczenia społeczne, z których chce uzyskać zwolnienie.

ZUS rozpatrzy tylko te wnioski, które wpłyną w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który przedsiębiorca chce być zwolniony z opłacania składek. Jeśli złoży on wniosek w innym terminie, np. dwa miesiące wcześniej lub już w miesiącu, za który ma być zwolniony, ZUS nie rozpatrzy wniosku.

Jeśli ZUS zwolni przedsiębiorcę w całości ze składek, udostępni mu w tej sprawie informację na koncie płatnika na PUE/eZUS.

Jeżeli ZUS przyzna częściowe zwolnienie lub gdy nie przyzna ulgi, wyda w tej sprawie decyzję. Udostępni ją na koncie płatnika na PUE/eZUS. Od decyzji przedsiębiorca będzie mógł się odwołać w ciągu miesiąca, licząc od dnia jej doręczenia. Po tym terminie decyzja stanie się prawomocna.

Za miesiąc, w którym przedsiębiorca skorzysta z wakacji składkowych, musi złożyć:

• ZUS RCA z kodem wakacyjnym z rozliczonymi składkami na ubezpieczenia społeczne finansowane z budżetu państwa,
• ZUS RCA z aktualnym kodem prowadzenia działalności gospodarczej i składkami na ubezpieczenie zdrowotne oraz na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – jeśli nie ma zwolnienia z tej składki,
• ZUS RCA za pozostałych ubezpieczonych – jeśli zatrudnia współpracowników, pracowników lub zleceniobiorców,
• ZUS DRA, uwzględniające składki z utworzonych raportów RCA.

Jeśli przedsiębiorca jest zwolniony ze składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, a opłaca składki tylko za siebie, nie wykazuje tego w deklaracji DRA. Gdy opłaca te składki za innych ubezpieczonych, musi uwzględnić w deklaracji za nich składkę na te fundusze.

Jeżeli przedsiębiorca nie złoży wymaganych dokumentów, ZUS zrobi to za niego. Nie sporządzi jednak dokumentów za pracowników przedsiębiorcy.

Zgodnie z projektem nowelizacji rozporządzenia w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, przedsiębiorca korzystający z ulgi będzie posługiwał się jednym z trzech nowych kodów tytułu ubezpieczeń:

• 05 14 – gdy obowiązuje go najniższa podstawa składek w wysokości 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego,
• 05 74 – gdy ma prawo do tzw. preferencyjnego ZUS (opłaca składki od 30% minimalnego wynagrodzenia),
• 05 94 – gdy ma prawo do tzw. małego ZUS plus (podstawa składek zależy od dochodu).

Projekt rozporządzenia – nr wykazu 29 – trafił 20 sierpnia do Komisji Prawniczej.